پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

عوامل ژئوپولیتیکی مؤثر بر سیاست خارجی ایران و عربستان در قبال افغانستان ۲۰۰۱ - ۲۰۲۱

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 عضو هیات علمی دانشگاه بغلان، بغلان، افغانستان
3 دانشجوای دکتری تخصصی جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده
موقعیت ژئوپولیتیکی افغانستان و حضور نیروهای بین‌المللی از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱، این کشور را به یکی از نقاط مهم در سیاست منطقه‌ای تبدیل کرد. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل ژئوپولیتیکی مؤثر بر سیاست خارجی ایران و عربستان سعودی در قبال افغانستان، با بهره‌گیری از نظریه‌ واقع‌گرایی سازه‌انگار  و روش تحلیل مضمون انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق این است که بنیادی‌ترین مسایل در کانون ژئوپولیتیک سیاست خارجی ایران و عربستان در قبال افغانستان دارای چه مؤلفه‌هایی بودهاند. حجم نمونه شامل هشت مقاله علمی منتخب بر اساس سه معیار بازه زمانی، ارتباط موضوعی و کیفیت پژوهش بود. یافته‌ها نشان داد که سیاست خارجی ایران تحت تأثیر چهار مضمون اصلیِ امنیت مرزی، اهمیت زبان فارسی و حقوق شیعیان، حضور نیروهای خارجی به‌ویژه آمریکا و ناتو، و رقابت منطقه‌ای با عربستان بر سر مرکزیت جهان اسلام شکل گرفته است. در مقابل، سیاست خارجی عربستان سعودی نیز بر چهار عاملِ موقعیت ژئوپولیتیکی افغانستان، گرایش به نفوذ مذهبی و ایدئولوژیک، رقابت منطقه‌ای با ایران و سیاست اقتصادی استوار بوده است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که سیاست خارجی دو کشور در قبال افغانستان، تلفیقی از منافع راهبردی، هویتی و امنیتی را دنبال می‌کند.
کلیدواژه‌ها

آلتینی، لونت و پاراسکواس، الکساندروس ترجمه صالحی، صادق؛ کهزدای، سالار؛ پازوکی نژاد، زهرا (1394)، روش تحقیق در گردشگری و هتلداری، چاپ اول، تهران: مهکامه.
جعفری، حسن عابدی و دیگران (۱۳۹۰)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین؛ روش ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی» فصلنامه اندیشه مدیریت راهبردی، سال پنجم، شماره دوم، شماره پیاپی ۱، صص. ۵۷۸۰.
حاجی یوسفی، امیر محمد و دیگران (1385)، سازه‏انگاری، هویت، زبان و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست خارجی، مرکز تحقیقات استراتژیک، (77)، ۷۳۶.
داودی، مائده؛ کیانی، داود؛ برزگر، کیهان (۱۴۰۲)، «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال تحولات افغانستان؛ مورد مطالعه: ظهور مجدد طالبان». لسان مبین، ۱۲(۱)، ۱۲۹۱۵۳.
دهشیری، محمدرضا؛ حسینی، سید محمدحسین (۱۳۹۵)، «بررسی ژئوپلیتیک منطقه و روابط ایران و عربستان»، فصلنامه روابط خارجی، 8(۱) ۷۳۳.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1394)، اصول و مبانی روابط بین‏الملل1، تهران: انشتارات سمت.
شفیعی، نوذر؛ رضایی، فاطمه (۱۳۹۱)، «نقد و ارزیابی نظریه سازه‌انگاری». فصلنامه علوم سیاسی، 6(۴)، ۱۱۷۱۴۴.
غنی‌لو، معصومه؛ جعفری‌پایندی، سید فرشید؛ وثوقی، سعید (۱۳۹۶)، «بررسی تطبیقی مفاهیم روابط بین‌الملل از منظر رئالیسم و مکتب انگلیسی». فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، ۱۳(۴۱)، ۴۱۵۹.
فاطمی‌نژاد، سید احمد؛ محمدزاده، علیرضا (۱۳۹۷)، «بررسی جایگاه افغانستان جدید در مجموعه‌های امنیتی منطقه‌ای از آسیای مرکزی تا آسیای جنوبی». مطالعات اوراسیای مرکزی، 11(۲)، ۳۹۹۴۱۶.
قوام، سیدعبدالعلی (1390)، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.
کریمی‌فرد، حسین (۱۴۰۰)، «تبیین سیاست خارجی ایران در قبال طالبان (1996ـ2021)». اسلامی، ۱۰(۳)، ۹۹۱۲۲.
لینکلیتر، اندرو ترجمه طیب، علی‏رضا (1389)، واقع‏گرایی، نظریه انتقادی و مکتب برسازی، نشر: اداره نشر وزارت امور خارجه.
مشیرزاده، حمیرا (1396)، سنت واقع‏گرایی در ایران، فصلنامه سیاست، مجلۀ دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 47 (1)، 220ـ201. 
مشیرزاده، حمیرا، (1383)، «گفتگوی تمدن‌ها از منظره سازه‌انگاری»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، (6) 169-201.
میرزایی، سید محمدرضا و همکاران (۱۳۹۳)، «بررسی تأثیر تحولات بیداری اسلامی بر روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی». فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، ۴ (2)، ۷۵۱۰۲.
Altuni, Levent & Paraskevas, Alexandros, Translated by Salehi, Sadegh; Kahzadi, Salar; Pazouki Nejad, Zahra (2015), Research Methods in Tourism and Hospitality. First Edition. Tehran: Mahkameh. ]In Persian[
Braun, V. and Clarke, V (2006), Using thematic analysis in Psychology, Qualitative Research in in Psychology, Taylor and Francis.
Davoudi, Maedeh; Kiani, Davood; Barzegar, Keyhan (2023), The Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran toward Developments in Afghanistan: Case Study of the Re-emergence of the Taliban, Lesan Mobin, 12(1), 129–153. ]In Persian [
Dehghani Firouzabadi, Seyed Jalal. (2015), Principles and Fundamentals of International Relations 1. Tehran: SAMT Publications. ]In Persian [
Dehshiri, Mohammadreza; Hosseini, Seyed Mohammad Hossein (2016), Geopolitical Analysis of the Region and Iran–Saudi Relations, Foreign Relations Quarterly, 8(1), 7–33. ]In Persian [
Fateminejad, Seyed Ahmad; Mohammadzadeh, Alireza (2018), Examining the Position of New Afghanistan in Regional Security Complexes from Central Asia to South Asia, Central Eurasia Studies, 11 (2), 399–416. ]In Persian [
Ghanilou, Masoumeh; Jafari-Payandi, Seyed Farshid; Vosoughi, Saeed (2017), Comparative Study of International Relations Concepts from the Perspective of Realism and the English School, Specialized Quarterly of Political Science, 13(41), 41–59. ]In Persian [
Ghavvam, Seyed Abdolali. (2012), Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran. Tehran: Qomes Publishing. ]In Persian [
Haji-Yousefi, Amir Mohammad, et al. (2006), Constructivism, Identity, Language, and the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran, Foreign Policy Quarterly, Center for Strategic Research, (77), 7–36. ]In Persian [
Jafari, Hassan Abedi, et al. (2011), Thematic Analysis and Theme Networks: A Simple and Efficient Method for Explaining Patterns in Qualitative Data, Strategic Management Thought Quarterly, 5(2), 57–80. ]In Persian [
Karimifard, Hossein (2021), Explaining Iran’s Foreign Policy toward the Taliban (1996 -2021), Eslami, 10(3), 99–122. ]In Persian [
Linklater, Andrew. (2009), Realism, Critical Theory, and the Constructivist School. Translated by Tayeb, Alireza. Tehran: Ministry of Foreign Affairs Publishing Office. ]In Persian [
Mirzaei, Seyed Mohammadreza and et al. (2014), Examining the Impact of Islamic Awakening Developments on the Relations between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia, Quarterly Journal of Political Studies of the Islamic World, 4(2), 75–102. ]In Persian [
Moshirzadeh, Homeira (2004), Dialogue among Civilizations from the Perspective of Constructivism, Journal of the Faculty of Law and Political Science, (6), 169–201. ]In Persian [
Moshirzadeh, Homeira (2017), The Tradition of Realism in Iran.” Politics Quarterly, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, 47(1), 201–220. ]In Persian [
Nigel king and Christin Horrocks (2010), Qualitative Interviews Require careful ethical consideration.
RAND Corporation (2021), Iran’s Red Line in Afghanistan, Santa Monica, CA: RAND Corporation, 22(3), 45-67.
Shafiei, Nozar; Rezaei, Fatemeh (2012), Critique and Evaluation of Constructivist Theory, Political Science Quarterly, 6(4), 117–144. ]In Persian [
Vatanka, Alex. (2017), Iran’s Bottom Line in Afghanistan. Brent Scowcroft Center on International Security, Atlantic Council. Indexed in JSTOR (Resrep16798).