پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

تأثیر کارکردهای دولت مدرن بر کاهش شکافهای قومی ترکمنهای ایران (مورد: نهاد آموزش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه توریسم دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.
چکیده
در جوامع چندقومیتی و متکثر، نهاد آموزش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت مدرن، نقشی اساسی در شکل‌دهی به هویت ملی و کاهش شکاف‌های هویتی ایفا می‌کند. این پژوهش به بررسی تأثیر آموزش عمومی رسمی در ایران بر کاهش شکاف‌های هویتی ترکمن‌ها با جامعه ملی می‌پردازد. تمرکز اصلی تحقیق بر این پرسش است که آیا نهاد آموزش توانسته است هویت محلی ترکمن‌ها را با هویت ملی ایران همسو کند یا خیر. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش‌های کیفی، تحلیل اسناد رسمی و داده‌های تاریخیآماری، روند گسترش آموزش عمومی در ترکمن‌صحرا را از دوره آموزش سنتی و مذهبی تا دوره‌های پهلوی و جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که آموزش عمومی، از طریق گسترش سواد، آموزش زبان فارسی، انتقال تاریخ و نمادهای ملی و فراهم‌سازی امکان تحرک اجتماعی، نقش مهمی در کاهش شکاف‌های نهادی و ادراکی ترکمن‌ها ایفا کرده است. با این حال، این فرایند به حذف هویت ترکمنی منجر نشده، بلکه موجب بازتعریف آن در قالب هویتی چندلایه و ترکیبی شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که آموزش عمومی شرط لازم همگرایی ملی بوده، اما تحقق همبستگی پایدار مستلزم تکمیل آن با سیاست‌های آموزشی چندفرهنگی و به‌رسمیت‌شناسی هویت‌های محلی است.
کلیدواژه‌ها

آبراهامیان، یرواند. (1377). ایران بین دو انقلاب، تهران: نشر نی.
آنامراد نژاد، رحیم بردی. (1390). تحولات اجتماعی 50 سال اخیر در بین عشایر ترکمن. (مطالعه موردی: بندر ترکمن). مجله علمی تخصصی برنامه ریزی فضایی. 1(1). تابستان. 37- 59.
امیرکافی، مهدی و ابراهیم حاجیانی. (1392). نسبت هویت قومی و ملی در جوامع چند قومی ایران: بررسی و مقایسه سه رهیافت نظری. فصلنامه راهبرد. 22(66). بهار. 117-146.  
امین، حسن. (1388). آگاهی تاریخی و هویت ملی. ماهنامه پادنگ. سال ششم. شهریور شماره 59.
بختورتاش، نصرت‌اله و مجتبی مقصودی، (1385). تاریخ پرچم ایران از باستان تا امروز . فصلنامه مطالعات ملی. 7(25)، 129-134.
بیگدلی، محمدرضا. (1369). ترکمنهای ایران. تهران: نشر پاسارگاد.
ترکمن‌سسی. (1397). عالمان قدیم ترکمن و سنت‌های ریشه‌دار. در https://www.turkmensesi.net
خلیلی، رضا و حامد مهربان اینچه برون. (1400). سیاست هویت، آموزش و پرورش و امنیت ملی در ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی، 24(4). زمستان. 33- 63.
رجایی، رحمت‌الله. (1393). آموزش و پرورش نوین گرگان. گرگان: نشر پیک ریحان. 
سالنامه آماری وزارت آموزش و پرورش، آمار مدارس شهرستانها، سالهای 1354-1356-1357. تهران: وزارت آموزش و پرورش.
ساعی، علی و قراخانی، معصومه و مومنی، فرشاد. (1391). دولت و سیاست آموز در ایران از سال 1360 تا 1388. فصلنامه علوم اجتماعی(علامه طباطبایی). شماره 56. بهار. 117- 168.
سپهر، عبدالحسین. (1368). یادداشتهای ملک‌المورخین. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: نشر زرین.
سردارزاده مجد، احمد؛ اکبری، امیر و وثوقی مطلق، رجبعلی. (1402). بررسی فعالیتهای نوگرایانه عصر پهلوی اول در منطقه ترکمن صحرا. . پژوهشنامه تاریخ، 19(75). 1-18.
شالچی، وحید و دیگران. (1401). هویت قومی در بستر تحولات مدرن و سیاست‌‌های هویتی دوره پهلوی دوم در شهر اهواز. فصلنامه مطالعات ملی. 23(2). تابستان. 75094.
فجوری، ستاربردی، و بذرافشان، قربانعلی. (1397). پیشینه آموزش و پرورش نوین در استان گلستان. گرگان.  انتشارات نوروزی.
قاسمی‌پویا، اقبال. (1377). مدارس جدید در دوره قاجاریه و ایالات و ولایات. تهران: نشر دانشگاهی.
قربانزاد سوار، قربانعلی و مهدی رحمتی و هاشم ناطقی. (1395). رسانه و هویت ملی (تأثیر رسانه بر شاخصهای هویت ملی). فصلنامه رسانه و فرهنگ. 6(1) بهار و تابستان. 113-135.
عبدی، عطااله و مریم لطفی. (1387). جایگاه هویت ملی در کتب درسی آموزش و پرورش (مورد مطالعه: کتب تاریخ دوره دبیرستان). فصلنامه مطالعات ملی. 9()3. پاییز. 53-72.
غفاری هشتجین، زاهد و سیده ملیحه احمدی.(1394). بازنمایی ارزشهای انقلابی در دومین سرود ملی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات ملی. 16(2). تابستان. 3-20.
ضرغامی، برزین و ابراهیم رومینا. (1397). تأثیر ساختارهای محلی برکنش اجتماعی-سیاسی؛ مورد: بلوچ های ایران فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. 33(3). 24-37.
محمدرحیمی، معصومه و امیرهوشنگ میرکوشش و احمد اشرفی. (1399). بررسی چالش‌های تحقق همگرایی ملی اقوام در ایران (مورد مطالعه: قوم ترکمن). فصلنامه مطالعات سیاسی. 13(50). زمستان. 15-36.
مرکز آمار ایران، (1403). آمارهای سالیانه، مراجعه به سایت https://amar.org.ir/
هلد، دیوید. (1386). شکل گیری دولت مدرن، ترجمه عباس مخبر، تهران: نشر آگه.
Abdullaev, I. (2017). Social inequality and education in Iran. Iranian Journal of Sociology, 5(1), 23-45.
Abrahamian, Ervand. (1998). Iran Between Two Revolutions. Tehran: Nashr-e Ney. (in Persian)
Anamard Nezhad, Rahim Berdi. (2011). Social Transformations in the Last 50 Years Among Turkmen Nomads (Case Study: Bandar Turkmen). Journal of Spatial Planning, V:1, No.1, Summer, pp. 37–59. (in Persian)
Amirkafi, Mehdi, and Ebrahim Hajiani. (2013). The Relationship Between Ethnic and National Identity in Multi-Ethnic Societies of Iran: Examination and Comparison of Three Theoretical Approaches. Rahbord Quarterly, Vol. 22, No. 66, Spring, pp. 117–146. (in Persian)
Amin, Hassan. (2009). Historical Awareness and National Identity. Padang Monthly, V: 6. No. 59. (in Persian)
Bakhturtash, Nosratollah, and Mojtaba Maghsoudi. (2006). History of the Iranian Flag from Ancient Times to Today. National Studies Quarterly, Vol. 7, No. 25, pp. 129–134. (in Persian)
Barth, F. (1969). Ethnic Groups and Boundaries: The Social Organization of Culture Difference. Oslo: Universitetsforlaget.
Bigdeli, Mohammad Reza. (1990). The Turkmens of Iran. Tehran: Pasargad Publications. (in Persian)
Cohen, A. (1985). The Symbolic Construction of Community. London: Routledge.
Habermas, Jurgen (1981), Modernity Versus Postmodernity" Translated by Seyla Ben Habib. New German Critique, No. 22, Special Issue on Modernism (Winter, 1981), pp. 3-14.
Hall, S. (1992). Cultural Identity and Diaspora. In Identity: Community, Culture, Difference. 222-237. London: Lawrence & Wishart.
Hobsbawm, E. J., & Ranger, T. (1983). The Invention of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press.https://mrbilit.com/mag/iashan-school/
Haj Mohammad Hosseini, Homayoun; Nami Garmsi, Parisa; Foroutan, Mohammad Amin. (2011). Seyyed Qolich Eshan's School, the First Religious School of the Turkmens of Iran. Research in Art, University of Art, Isfahan, V:1, No. 2, pp. 17–28. (in Persian)
Khalili, Reza, and Hamed Mehraban Incheh Borun. (2021). Identity Politics, Education, and National Security in Iran. Strategic Studies Quarterly, V:24, No. 4, Winter, pp. 33–63. (in Persian)
Kymlicka, W. (2010). Multiculturalism and Minority Rights in the New World Order. Oxford: Oxford University Press.
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.
Tongyu, Wu. (2024). Iran-Turkmenistan Relations: Cross-Border Ethnic Groups and Comprehensive Governance Strategies. International Relations and Diplomacy, Sep.-Oct.Vol. 12, No. 5, 181-190 doi: 10.17265/2328-2134/2024.05.002.
Turkmensesi. (2018). Ancient Turkmen Scholars and Deep-Rooted Traditions. Available at: https://www.turkmensesi.net (in Persian)
Rengger, N.J (1995); Political Theory, Modernity and Postmodernity. Oxford: Blackwell Publishers.
Rajaei, Rahmatollah. (2014). Modern Education in Gorgan. Gorgan: Peyk Reyhan Publications. (in Persian)
Rezaei, Ahmad; Riahi, Mohammad Esmaeil; and Sakhavati Fard, Nour Mohammad. (2007). Tendency Toward National and Ethnic Identity Among the Turkmens of Iran. National Studies Quarterly, Vol. 8, No. 4, pp. 119–140. (in Persian)
Statistical Yearbook of the Ministry of Education, Statistics of Schools in Counties, Years 1975-1978. Tehran: Ministry of Education. (in Persian)
Saee, Ali; Qarakhani, Masoumeh; and Momeni, Farshad. (2012). Government and Educational Policy in Iran from 1360 to 1388. Social Sciences Quarterly (Allameh Tabataba’i), No. 56, Spring, pp. 117–168. (in Persian)
Sepehr, Abdolhossein. (1989). Notes of Malek al-Muvarrekhin. Edited by Abdolhossein Nava’i. Tehran: Zarrin Publications. (in Persian)
Sardarzadeh Majd, Ahmad; Akbari, Amir; and Vosooghi Motlagh, Rajabali. (2023). An Examination of Modernizing Activities in the First Pahlavi Era in the Turkmen Sahra Region. Journal of Historical Research, Vol. 19, No. 75, pp. 1–18. (in Persian)
Shalchi, Vahid, et al. (2022). Ethnic Identity in the Context of Modern Transformations and Identity Policies of the Second Pahlavi Period in the City of Ahvaz. National Studies Quarterly, Vol. 23, No. 2, Summer, pp. 75–94. (in Persian)
Smith, A. D. (2007). Nationalism: Theory, Ideology, History. Cambridge: Polity Press.
Walsh, C. (2018). Education, Culture and Identity: The Role of Education in Shaping National Identity in Iran. Journal of Educational Studies, 24(1), 95-112.