در جوامع چندقومیتی و متکثر، نهاد آموزش بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای دولت مدرن، نقشی اساسی در شکلدهی به هویت ملی و کاهش شکافهای هویتی ایفا میکند. این پژوهش به بررسی تأثیر آموزش عمومی رسمی در ایران بر کاهش شکافهای هویتی ترکمنها با جامعه ملی میپردازد. تمرکز اصلی تحقیق بر این پرسش است که آیا نهاد آموزش توانسته است هویت محلی ترکمنها را با هویت ملی ایران همسو کند یا خیر. پژوهش حاضر با بهرهگیری از روشهای کیفی، تحلیل اسناد رسمی و دادههای تاریخی–آماری، روند گسترش آموزش عمومی در ترکمنصحرا را از دوره آموزش سنتی و مذهبی تا دورههای پهلوی و جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار میدهد. یافتهها نشان میدهد که آموزش عمومی، از طریق گسترش سواد، آموزش زبان فارسی، انتقال تاریخ و نمادهای ملی و فراهمسازی امکان تحرک اجتماعی، نقش مهمی در کاهش شکافهای نهادی و ادراکی ترکمنها ایفا کرده است. با این حال، این فرایند به حذف هویت ترکمنی منجر نشده، بلکه موجب بازتعریف آن در قالب هویتی چندلایه و ترکیبی شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد که آموزش عمومی شرط لازم همگرایی ملی بوده، اما تحقق همبستگی پایدار مستلزم تکمیل آن با سیاستهای آموزشی چندفرهنگی و بهرسمیتشناسی هویتهای محلی است.
