پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

کارکردشناسی مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی مؤثر بر قلمروگستری اعراب مسلمان در ایران در اواخر دورۀ ساسانیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
یکی از جنبه‌های مهم تاریخ صدر اسلام گسترش سریع فتوحات به سوی قلمروهای پیرامون در عصر خلفای راشدین ( ابوبکر، عمر و عثمان) بود. در باب علل قلمروگستری اعراب مسلمان و چگونگی فتح ایران میان مورخان اسلامی تحلیل‌های متنوعی ارائه گردیده است. در این پژوهش کوشش گردیده با بررسی مستندات تاریخی و با اتکا به روش‌شناسی قیاسی مؤلفه‌های قلمروگستری خلافت اسلامی در چارچوب کارکرد اجزای اجتماعی- محیطی آن بررسی گردد. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که مجموعه‌ای از مؤلفه‌های درون/ برون قلمرویی؛ زمینه ساز قلمروخواهی اعراب مسلمان در دورۀ خلفای راشدین گردید. از منظر درون قلمرویی؛ گسترش فتوحات موجب دستیابی بیشتر اعراب بادیه نشین به امتیازات مادی و اتحاد افزون‌تر آن­ها با حکومت مرکزی گردید. از بّعد برون قلمرویی نیز با تشدید نارضایتی اعراب سرحددار جنوب بین­النهرین از حکومت ساسانی و همچنین با وجود آسیب پذیری ژئواستراتژیک شهرهای این منطقه؛ زمینه برای پیروزی سپاهیان مسلمان بر ساسانیان فراهم گردید. 
کلیدواژه‌ها