پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

نقش و کارکرد دولت در حوزۀ محیط زیست (مطالعه موردی: منابع جنگل ها در ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانش آموخته جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
اولین عرصه از منابع طبیعی ایران که در مورد آن­ها قانون­گذاری صورت گرفت، جنگل­ها بودند. از سال 1299 شمسی سازمان جنگلبانی برای ادارۀ جنگل­های کشور تشکیل شد. از آن زمان به بعد سازمان­های مختلفی برای ادارۀ منابع طبیعی کشور به وجود آمدند؛ تا امروز که حفاظت از این منابع به عهدۀ سازمان جنگل­ها، مراتع و آبخیزداری کشور می­باشد. این پژوهش درصدد است تا نقش دولت در محیط زیست ایران و به طور مشخص جنگل­ها را مورد مطالعه و تحقیق قرار دهد. در این پژوهش رابطۀ دو متغیر مستقل (دولت) و وابسته (جنگل­ها) با رویکرد توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. طبق یافته­های این پژوهش، ایران یکی از کشورهای فقیر از لحاظ جنگل است و از میان 154 کشور دارای جنگل رتبۀ 45 را دارا می باشد. ایران با کاهش متوسط سالانه 142 هزار هکتار از اراضی جنگلی خود در زمرۀ کشورهای با نرخ بالای جنگل­زدایی قرار دارد. مساحت جنگل­های کشور از 18 میلیون هکتار در سال 1343 به 14.31 میلیون هکتار در سال1395 رسیده است. طی سال­های 1375 تا 1390 بالغ بر 60 هزار هکتار از جنگل­های کشور دستخوش حریق شده است؛ به طوری­که سالانه 6 درصد از سطح جنگل‌ها بر اثر آتش‌سوزی از بین می­روند.
کلیدواژه‌ها

آل یاسین، احمد. (1386). تقابل منابع سیاره زمین با الگوهای توسعه و مصرف. تهران: جامعه مهندسان مشاور ایران.
اهلرز، اکارت. (1372). ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی، ترجمه محمد تقی رهنمایی، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب.
بوبک، هانس. (1376). جنگل‏های طبیعی و گیاهان چوبی ایران، ترجمه دکتر عباس شاهسواری، تهران: مؤسسه تحقیقات جنگل‏ها و مراتع.
بوبک، هانس. (1381). سیمای تاریخی جنگل‏های طبیعی و درخت‏زارهای ایران، ترجمه عباس پاشایی اول، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
بهرام سلطانی، کامبیز. (1387)، محیط زیست (مجموعه مباحث و روش‏های شهرسازی)، جلد اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
تقی‏زاده انصاری، مصطفی. (1376). حقوق کیفری محیط زیست، تهران: قومس.
ثاقب طالبی، خسرو، یزدیان، فرشاد، ساجدی، تکتم. (1383). نگاهی به جنگل‏های ایران، تهران: مؤسسه تحقیقات جنگل‏ها و مراتع.
جوانشیر،کریم. (1378). تاریخ علوم منابع طبیعی ایران، تهران: سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی.
چیراس، دانیل دی. (1382). علوم زیست محیطی، ترجمه محمد رضا داهی و بهرام معلمی، تهران: دانشگاه تهران.
حکیمیان، کبری. (1378). بررسی تاریخی قلمرو جنگل‏های ایران با تأکید بر جنگل‏های شمال، پژوهش‏های جغرافیایی، 36 (0)، 89-103.
خطیبی، نسرین دخت. (1383). جنگل‏های باستانی شمال در آستانه وداع، تهران: شرکت سهامی انتشار.
دوز، میشل. (1362). تاریخچه جنگل‏ها، تهران: میر (کوتنبرگ).
سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشو؛ (1388)، عملکرد سی ساله/ تهیه و تدوین گروه کارشناسان (زیر نظر دفتر برنامه‌ریزی و بودجه)؛ [برای] وزارت جهاد کشاورزی، سازمان جنگل ها،مراتع و آبخیزداری کشور؛ [به سفارش دفتر روابط عمومی و امور بین الملل سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور].کیس، الکساندر، پیترا اچ. سند و وینفراید لانگ. (1390). حقوق محیط زیست، ترجمه محمد حسن حبیبی، تهران: دانشگاه تهران.
سازمان جنگل‏ها، مراتع و آبخیزداری کشور (دفتر جنگل‏های خارج از شمال) (1392)، گزارش سالانه.
سازمان جنگل‏ها، مراتع و آبخیزداری کشور (شورای جنگل) (1392)، گزارش سالانه.
سازمان حفاظت محیط زیست (1383). مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست. تهران: سازمان حفاظت محیط زیست.
سازمان حفاظت محیط زیست (1383). مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست، تهران: سازمان حفاظت محیط زیست، جلد دوم.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل (1386). وضعیت جنگل‏های جهان، ترجمه علیرضا شهریاری و حامد شفیعی، تهران: جاجرمی.
شامخی، تقی. (1383). معیارها و شاخص‏های اجتماعی- اقتصادی مدیریت پایدار جنگل و تطبیق آن با وضعیت ایران، همایش حفاظت جنگل‏ها در مدیریت پایدار، انجمن جنگلبان ایران، تهران.
شامخی، تقی. (1384). اعطای گواهی مدیریت پایدار به جنگل، همایش ملی آینده جنگل‏های ایران، تهران: دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران.
شامخی، تقی. (1390). قوانین و مدیریت منابع طبیعی (جنگل‏ها و مراتع)، تهران: دانشگاه تهران.
طاهری آبکنار، کامبیز و بابک پیله ور. (1387). جنگل شناسی، تهران: نشر حق شناس.
عزتی، عزت‏الله. (1386). نظریه‏های جدید جغرافیای سیاسی، تهران: قومس.
قربانی، منصور. (1386). ذخایر معدنی و طبیعی ایران، تهران: آرین زمین.
کولا، ای. (1385). اقتصاد منابع طبیعی، محیط زیست و سیاست گذاری‏ها، ترجمه سیاوش دهقانیان و فرخ دین قزلی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
گزارش وضعیت محیط زیست ایران. (1383). تهران: سازمان حفاظت محیط زیست ایران.
گیتاشناسی. (1403). نقشه پوشش گیاهی و محیط زیست ایران، تهران: انتشارات جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی نوین.
لواسانی، احمد. (1372). کنفرانس بین‏المللی محیط زیست در ریو، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
مبرقعی دینان، نغمه. (1387). ارائه و به کارگیری الگوی ارزش گذاری مکانی خدمات اکوسیستم جنگلی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران.
مجتهدزاده، پیروز. (1381). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران: سمت.
محرم‏نژاد، ناصر. (1388). بررسی نقاط قوت، نقاط ضعف، تهدیدها و فرصت‏های اجرای اصول جنگل در جنگل‏های شمال ایران (ریو تا ژوهانسبورگ)، فصلنامه علم و تکنولوژی محیط زیست، 11 (4)، 149-172.
مروی مهاجر، محمدرضا. (1384). مدیریت حفاظت و حمایت از دیدگاه اکوسیستم و جنگلداری نزدیک به طبیعت، همایش ملی آینده جنگل‏های ایران، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، تهران.
مروی مهاجر، محمدرضا. (1385). جنگل شناسی و پرورش جنگل، تهران: دانشگاه تهران.
مولدران، بدریج و سوزان بیلهارز. (1381). شاخص های توسعه پایدار، ترجمه نشاط حداد تهرانی و ناصر محرم نژاد، تهران: سازمان حفاظت محیط زیست.
مویر، ریچارد. (1379). درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، ترجمه دره میرحیدر و یحیی صفوی، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
ولایتی، سعداله، کدیور، علی اصغر. (1385). چالش‌های زیست محیطی جنگل‌ها و مراتع ایران و پیامدهای آن. جغرافیاوتوسعه ناحیه ای، 4(2)، 53-72.
یخکشی، علی. (1356). ارزش اجتماعی و اقتصادی جنگل، تهران: دانشگاه تهران.
یخکشی، علی. (1382). مدیریت سازمان جنگل‏ها و مراتع و حفاظت محیط زیست ایران در مقایسه با سیستم مدیریتی پاره‏ای از کشورهای اروپایی، ساری: دانشگاه مازندران.
Jankovic,J.(2010).GlobalForestResourcesAssessment. https://www.fao.org/4/am334e/am334e00.pdf.
Toha, J. G., & Barros, S. A. (1997). The role of forest policies and institutions in achieving sustainable forest development. UNASYLVA-FAO-, 69-78.