پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

تبیین ژئوپلیتیک اقتصاد مواد مخدر بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان؛ خرم آباد، ایران
چکیده
امنیت قوی­ترین مقوله­ای است که غالباً واحدهای سیاسی را تعین بخشیده است. امروزه تهدیدهای ژئوپلیتیک، کشورها را با تمام داشته­هایشان دچار تهدید می­کند. یکی از خطرناک­ترین این تهدیدها، به مواد مخدر و پیامدهای اقتصادی آن برمی­گردد. تهدیدهای ناشی از این حوزه از آن جهت ژئوپلیتیک هستند که تمام تار و پود جامعه را تحت تاثیر قرار می­دهند و سپس کلیت کشور و امنیت ملی را به خطر می اندازند. بدین صورت، مواد مخدر به فرد و خانواده، جامعه و ساختار حکومت حمله می­کند و اثرات اقتصادی – سیاسی و امنیتی بنیادینی برجای می­گذارد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی ژئوپلیتیک پیامدهای اقتصادی مواد مخدر و مکانیسم­های اثرگذاری آن در سه سطح یادشده با روش ترکیبی (کمی – کیفی) می‌پردازد. یافته­ها گویای آن است که اقتصاد مواد مخدر، نخست فرد و خانواده را به‌عنوان اولین و بنیادین‌ترین سلول و هستۀ اقتصادی کشور درگیر می­کند و پیکرۀ جامعه را از وجود نیروی تولیدی و خلاق محروم می‌کند؛ سپس در سطح ساختار بوروکراتیک دولت وارد می­شود و با عدم شفافیت، موجب فساد مالی (پولشویی) شده، به عنوان تهدیدی ژئوپلیتیک، امنیت ملی را متاثر می­سازد.
کلیدواژه‌ها

آشوری، داریوش. (1373). دانشنامه سیاسی، تهران: مروارید.
الفت، محمدباقر. (1394). 50 درصد جرائم کشور ناشی از استفاده از مواد مخدر و روانگردان‌ها هستند، کد خبر: 94051005303 به نقل از خبرگزاری ایسنا:  http://www.isna.ir/news/94051005303
بیلیس، جان و اسمیت، استیو. (1388). جهانی شدن سیاست (جلد دوم): روابط بین‏الملل در عصر نوین (موضوعات بین‌المللی، جهانی شدن در آینده)، ترجمه: ابوالقاسم راه‏چمنی و دیگران، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‏المللی ابرار معاصر.
پیشگاهی‏فرد، زهرا. (1386). فرهنگ جغرافیای سیاسی، تهران: انتخاب.
تاجیک، محمدرضا، میر آشتیانی، الهام. (1385). جامعه‏شناسی اعتیاد در ایران امروز، تهران: نشر مهاجر.
حافظ‌نیا، محمدرضا. (1396). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، چاپ پنجم، مشهد: پاپلی.
حق‌پناه‌، جعفر. (1376). قاچاق‌ موادمخدر و تأثیر آن‌ بر امنیت‌ملی‌ ج‌. ا. ایران‌. فصلنامه مطالعات راهبردی، 1(پیش شماره 2)، 143-171.
حوزه قضایی خبرگزاری تسنیم. (1394). به نقل از سایت: https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/04/04/780670
خبرگزاری اقتصاد آنلاین. (1402). همه چیز در باره تغییرات اقتصاد مواد مخدر در ایران و جهان، 02/10/1402.
دانایی فرد، حسن. (1387). چالش‏های مدیریت دولتی در ایران، تهران: سمت.
دبیرخانه شورای دستگاه‏های نظارتی کشور. (بی‏تا). شاخص‏های اندازه‏گیری میزان سلامت اداری.
رحمانی فضلی، عبدالرضا. (1394). سخنرانی در صحن مجلس به نقل از سایت http://aftabnews.ir/fa/news/293213
رستمی، فرزاد و نادری، مسعود. (1392). بحران کم‏آبی و گسست در امنیت ملی، فصلنامه پژوهش‏های روابط بین‏الملل، 1(15)، 161-192.
رئیس دانا، فریبرز، غروی نخجوانی، احمد. (1380). بازار مصرف مواد مخدر در ایران و تهران، اعتیاد پژوهی، دوره 1(4)، 13-44.
شیهان، مایکل. (1388). امنیت بین‏الملل، ترجمه جلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
صادقی، سید شمس‏الدین و نادری، مسعود. (1395). تحلیل ابعاد امنیت دولت در ایران قرن بیست و یکم، فصلنامه دولت پژوهی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 2 (5)، 165-202. doi: 10.22054/tssq.2016.4156
صیادی، هادی و اردشیر سنایی. (1396). عوامل ژئوپلیتیک تأثیرگذار بر تغییر نگاه سیاست خارجی ایران از غرب به شرق با تأکید بر روسیه بین سال‌های 1991-2016، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، 39، 83-117. 
عارفی مسکونی، محمد، نجفی توانا، علی، شاملو، باقر. (1398). تهدیدهای قاچاق مواد مخدر علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 3، 105-123.
عبدالله خانی، علی. (1382). نظریه‏های امنیت، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‏المللی ایران معاصر.
عزتی، عزت الله. (1384). ژئواستراتژی، تهران: سمت.
عمید، حسن. (1363). فرهنگ عمید، تهران: امیرکبیر
قاسمی، محمدعلی. (1393). مردم‏سالاری دینی و امنیت اجتماعی؛ با نگاهی انتقادی به لیبرالیسم و جامعه‏گرایی، فصلنامه مطالعات راهبردی، 17 (2)، 65-82.
کاویانی‏راد، مراد. (1383). امنیت ملی از منظر جغرافیای سیاسی، فصلنامه مطالعات راهبردی، 7 (4)، 669-695.
کشاورز، بهمن. (1390). موادمخدر و فقر؛ دلیل افزایش زندانی/ دست خالی قضات برای جایگزین زندان، به نقل از خبرگزاری مهر http://www.mehrnews.com/news/1312265
گل‌کرمی، عابد، متقی، افشین، ربیعی، حسین. (1400). سیاست خارجی منطقه‌ای ایران در خلیج فارس، تهران: انجمن ژئوپلیتیک ایران.
لطفیان‌، سعیده. ‌(1376). استراتژی‌ و روش‏های‌ برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌، تهران: دفتر مطالعات‌ سیاسی‌ و بین‌المللی‌.
ماندل، رابرت. (1387). چهره متغیر امنیت ملی، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
محبوبی، قربانعلی، شهبازی، نجفعلی، صادقی عمروآبادی، بهروز. (1389). تحلیل آثار پولشویی بر امنیت اقتصادی، فصلنامه آفاق امنیت، 3 (9) ، 37-58.
محمدی، حمیدرضا و غم‏پرور، احمد. (1394). تبیین جستار امنیت در یک سازه ناهمگن قومی، مطالعه موردی؛ منظقه جغرافیایی غرب و شمال‏غرب ایران، پژوهش‏های دانش زمین، 6 (24)، 111-129.
محنت‏فر، یوسف. (1387). فساد اقتصادی و چگونگی مبارزه با آن در فرایند توسعه اقتصادی، همایش اقتصاد اسلامی و توسعه، تهران.
مظلومی، صابر. (1394). ۷۳ درصد جرایم مهم جامعه ناشی از مواد مخدر استبه نقل از سایت الکترونیکی http://www.mehrnews.com/news/3027010
هاشمی، علی. (1392). مواد مخدر و مبارزه با آن، به نقل از سایت 2942/http://www.eghtesadonline.com
 Briones, A., Henao, A., Pardo, P., & Cumsille, F. (Eds.). (2013). The drug problem in the Americas. Organization of American States.
Buzan, B., & Wæver, O. (1997). Slippery? contradictory? sociologically untenable? The Copenhagen school replies. Review of international studies, 23(2), 241-250.
Buzan, B., Wæver, O., & De Wilde, J. (1998). Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner Publishers.
 Calabrese, J. (2007). Iran’s war on drugs: holding the line. The Middle East Institute, Policy Brief, 3, 1-18.