پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

علت وجودی عراق: تداوم یا فروپاشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
علت وجودی، مفهومی مهم و حساس در جغرافیای سیاسی است. اینکه چه عامل یا عواملی موجب پیدایش و استمرار و تداوم یک کشور می‎شود، علت وجودی و بقای کشور است. برخی از کشورها دارای علت وجودی قوی و برخی دیگر نیز از علت وجودی ضعیفی برخوردارند. در این پژوهش در راستای غنا بخشیدن به این مفهوم، با مطالعه موردی کشور عراق سعی شده است که علت یا علل وجودی این کشور مورد بررسی قرار گیرد. این مقاله به روش توصیفی تحلیلی انجام شده و اطلاعات مورد نیاز از راه مطالعات کتابخانه ای و اسنادی گردآوری شده است. هدف مقاله این است تا به این پرسش پاسخ داده شود که علت وجودی ضعیف عراق، عدم وجود اندیشۀ سیاسی قوی و ضعف وحدت ملی این کشور نهایتاً به جدائی و تجزیه خواهد انجامید؟ این پرسش و پرسش‎هایی دیگر در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته‎اند. مقاله بر  این فرض استوار است که ناتوانی حکومت های مختلف عراق در ارائه یک اندیشه سیاسی جایگزین علّت وجودی همه گیر، موجب جلوگیری از شکل گیری یک هویت ملّی فراگیر و قابل قبول در میان احاد ملت عراق شده است و این سبب بی ثباتی درکشور عراق و نیز به عدم انجام فرایند تشکیل دولت- ملّت شده است.
کلیدواژه‌ها

احمدی پور، زهرا و قلی زاده، علی ولی. (1390). مبانی جغرافیایی- سیاسی مکان گزینی پایتخت ها در ایران، مشهد: پاپلی.
ازغندی، علیرضا و کرمی، صابر. (1396). قوم گرایی و ایجاد نظام سیاسی دموکراتیک در عراق ، نشریه علوم سیاسی، 4(7)، صص 5- 26.
اسدی، علی اکبر. (1391). دولت ـ ملت‌سازی در عراق جدید، تهران: موسسه اندیشه سازان نور.
باقری، حسین. (1392). بازیگران داخلی در ساختار سیاسی عراق نوین و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، نشریه آفاق امنیت، 19، 135-166.
بنی هاشمی، میرقاسم. (1381). فرایند ملت سازی در خاورمیانه، کتاب خاورمیانه (1)، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر تهران.
 بایمن، دانیل. (1387). آینده محیط امنیتی در خاورمیانه، معرف: اصغر افتخاری، تهران: مطالعات راهبردی بسیج.
چوخاچی زاده مقدم، محمد باقر، علی نژاد،  مهدی  و داود امینی. (1392). ژئوپلیتیک قومی- مذهبی عراق و تاثیرآن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی، فصلنامه جغرافیا، 11 (37)، 247-270.
درایسدل، الاسدایر و جرالداچ، بلیک. (1386). جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا. ترجمه دکتر دره میرحیدر. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالملل.
ربیعی، حسین و شیرزاد، ساکار. (1396)، تحلیل علّت وجودی عراق از دیدگاه نظریه روزنتال و کوهن، مجلّة پژوهشهای جغرافیای سیاسی،  2(3)، 32-54.
رکن الدین افتخاری، عبدالرضا، پاپلی یزدی، محمد حسین، عبدی، عرفان. (1387). ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه‌های مرزی بازتابهای توسعه مناطق مرزی؛ مطالعه موردی: بازارچه مرزی شیخ صالح شهرستان ثلاث باباجانی، استان کرمانشاهفصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، 4 (12)، 82-109.
زارعان، احمد و اسلامی، حمیدرضا. (1393). بررسی تأثیر زمینه های همگرایی و واگرایی جریان های سلفی- تکفیری و بازماندگان حسب بعث بر بحران امنیتی عراق، فصلنامه سیاست خارجی،  28 (2)، 265-291.
سردارنیا، خلیل‎الله و زارع مهر‎آبادی، محمد. (1394). فدرالیسم و فرهنگ سیاسی در عراق، فصلنامه روابط خارجی،  7 (1)، 169-190.
عبدی، عطاءالله و شیرزاد، ساکار. (1395). نقش فضاهای جغرافیایی در رقابت قدرتها؛ مطالعه موردی: کشور عراق، فصلنامه ژئوپلیتیک، 3 (43)، 54-84.
عزتی، عزتالله و تقوی‎اصل، سید‎ عطا. (1393). علت وجودی، اندیشه سیاسی و تطبیق مصادیق آن در کشورهای ایران، عراق و عربستان سعودی»، فصلنامه خراسان بزرگ، 5 (16)، 39-48.
عزتی، عزت الله. (1384). تحلیلی بر ژئوپلیتیک ایران و عراق، تهران:  اداره نشر وزارت امور خارجه.
غرایاق زندی، داود. (1389). فرایند ملت ـ دولتسازی، شکلگیری هویت ملی و بازسازی در عراق: تجارب تاریخی و دورنمای آینده، فصلنامه مطالعات راهبردی، 13 (1)، 5-36.
فراتی، محمد رضا، زرگر، افشین و صدیق میرابراهیم. (1400). دموکراسی سیازی و چالش های دولت- ملت سازی در عراق بعد از سال 2003، نشریه آفاق امنیت، 52، 133-158.
فلینت، کالین و ناجی، سعید و سلطانی، فخرالدین. (1391). ژئوپلیتیک و جغرافیای سیاسی: ضرورت کاربرد رویکرد جغرافیای برای تعریف ژئوپولیتیک، پنجمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام، تبریز.
قربانی شیخنشین، ارسلان و همکاران. (1394). نقش مرجعیت آیت الله سیستانی در روند دولت سازی در عراق پس از سقوط صدام، مطالعات روابط بین الملل،  8 (30)، 215-253.
قنبری برزیان، علی و جعفرزاده پور، فروزنده. (1390). قدرت هویت ملی در میان ایرنیان، فصلنامه مطالعات ملی، 12 (4)، 3-31.
کاویانی راد، مراد. (1391). ناحیه گرایی در ایران از منظر جغرافیای سیاسی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
گالاهر، کارولین مونتز، آلیسون، شرلو ، پیتر ، تی.دالمان، کارل و ماری گیلمارتین. (1390). مفاهیم اساسی در جغرافیای سیاسی، ترجمه محمد حسن نامی و علی محمد پور، تهران: زیتون سبز.
مجتهدزاده، پیروز. (1391). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران: سمت.
مجله خبری مشرق. (1398). تجزیه عراق، راهبرد آمریکا برای فرار از مات شدن در غرب آسیا، موجود بر روی سایت اینترنتری: mshrgh.ir/1033889
مهنام، شیدا و زارعزحمتکش، صدیقه. (1391). چالشهای اجتماعی، هویتی و ساختاری خاورمیانه (مطالعه موردی عراق)، فصلنامه سیاست خارجی،  23 (4)، 1053-1073..
میرحیدر، دره، راستی، عمران و میراحمدی، فاطمه سادات. (1396). مبانی جغرافیای سیاسی، چاپ هفتم، تهران: سمت.
 میرحیدر، دره. (1390). مبانی جغرافیای سیاسی، چاپ شانزدهم، تهران: سمت.
نامی، محمد حسن و علی محمدپور. (1387). جغرافیای کشور عراق با تاکید بر مسائل ژئوپلیتیک، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
نوروزی، نورمحمد و سروش، جنابی. (1382). چالش مشروعیت و بازسازی نظم سیاسی در خاورمیانه، تهران: مؤسسه اندیشهسازان نو.
 وایمر، اندریاس. (1387). دموکراسی و کشمکشهای قومی مذهبی در عراق، ترجمه سیدکمال سروریان. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالملل.
ییلاقی، رحمان. (1390). حمله نظامی آمریکا به عراق و تاثیر آن بر شکافهای قومی و مذهبی این کشور، تهران: فکرآذین.
Brancati, D. (2004). Can federalism stabilize Iraq? The Washington Quarterly27(2), 5–21. https://doi.org/10.1162/016366004773097687
Burgos, R. A. (2008). Origins of Regime Change: “Ideapolitik” on the Long Road to Baghdad, 1993–2000. Security Studies17(2), 221–256. https://doi.org/10.1080/09636410802098693