پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

ارزیابی منافع پویای اقتصادی عضویت ایران در SCO در قیاس با BRICS-Plus

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه اقتصاد و بازرگانی، موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، تهران، ایران.
2 استاد گروه اقتصاد بازرگانی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 استاد گروه اقتصاد نظری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
4 دانش آموخته دکتری علوم اقتصادی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
منافع پویای شکل‏گیری یکپارچگی‌های اقتصادی جهان نامتقارن‌، و حتی منافع کشورهای عضو آن یکپارچگی‌ها کاملا متفاوت است. دو دهه از شکل‏گیری دو بلوک سازمان همکاری شانگهای (SCO) و بریکس پلاس (BRICS-Plus) که ایران اخیراً عضو آن شده، می‌گذرد. هم‌اینک پرسش این است که آیا شکل‏گیری این دو سازمان منافع پویایی داشته است؟ کدام‌یک از اعضا بیشترین و کم‌ترین منافع را کسب نموده‌ است؟ آیا این منافع کشورهای عضو ناشی از شکل‏گیری یکپارچگی اقتصادی است یا متأثر از عوامل بنیادین اقتصادی منحصر اعضا است؟ مقالة حاضر به منافع پویای شکل‏گیری سازمان همکاری شانگهای (SCO) در قیاس با بریکس پلاس (BRICS-Plus) از جنبه‌های رقابت، صرفه‌های مقیاس، سرمایه‌گذاری‌ خارجی ‌و تحرک عوامل با روش‌ مطالعات تطبیقی در دورة بلندمدت از 2000 تا 2023 می‌پردازد. نتایج پژوهش گویای آن است که هر دو سازمان در رقابت، صرفه‌های مقیاس و سرمایه‌گذاری خارجی در بلندمدت به جایگاه مناسب در جهان ارتقا یافته ‏اند. با توجه به ارتقای رتبة رقابت جهانی برخی اعضا، ارتقای سهم هر دو سازمان از سرمایه‌گذاری خارجی جهان ‌و دستیابی به صرفه‌های مقیاس بالاتر، یکایک اعضا به‏طور یکسان از این منافع در بلندمدت برخوردار نشده‌‏اند. همچنین تمام این منافع پویا ناشی از شکل‏گیری نبوده است و البته شکل‏گیری این دو سازمان در این منافع ‌بی‌تأثیر نیز نبوده است. به ‏علاوه همة اعضا، از این منافع به یک میزان منتفع نشده‏اند؛ به‏طوری که بالاترین منافع، از جنبة افزایش سهم توأم با رشد شتابان، در سازمان همکاری شانگهای (SCO) از آن چین ‌و قزاقستان، و در بریکس پلاس (BRICS-Plus) از آن چین، هند و برزیل است، و سهم ایران از این منافع پویای اقتصادی از جمله رقابت، صرفه‌های مقیاس، جریان سرمایه‌گذاری خارجی کاملا ناچیز است. بنابراین توصیة اکید مطالعه، اهتمام جدی برای تحول بنیادی در ارتقای رقابت، صرفه‌های مقیاس، سرمایه‌گذاری‌ خارجی ‌و تحرک عوامل تولید با محوریت بازار کار به‌منظور ارتقای منافع پویای‌کشور است.
کلیدواژه‌ها

امیراحمدیان، ب. و حسینی، م. ع. (1390). مطالعه جایگاه ژئواکونومی سازمان همکاری شانگهای در جهان، فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، انجمن ژئوپلیتیک ایران، پاییز، ش. 3، سال. 7، 101-135.
بالام، دیوید و مایکل وست (1397). درآمدی بر اقتصاد سیاسی بین الملل، مترجمین: احمد ساعی و عبدالحمید سیفی، فصل هفتم: منطقه‌گرایی و تجارت بین‌الملل، 127-139، نشر قومس، چاپ دوم، 1397، 296 ص.
حسینی، م.ع. و امیراحمدیان، ب. و نصیرزاد، م. (1397). مطالعه شاخص‌های توسعهای کشورهای ساحلی خزر در فرایند منطقه‌گرایی. مطالعات اوراسیای مرکزی، دانشکدة حقوق ‌و علوم سیاسی دانشگاه تهران، بهار و تابستان، ش.1، سال11، 80-59.
حسینی، میرعبداله، و بزرگی، وحید. (1381). شرکای منطقه‏ای ایران و امکان تشکیل هستة مرکزی یک هم‏پیوندی اقتصادی منطقه‏ای . پژوهشنامه بازرگانی، 6(23)، 1-37. SID. https://sid.ir/paper/7281/fa
حسینی، میرعبداله، و هومن، تقی. (1386). مطالعة تطبیقی شاخص‏های اقتصاد کلان بین الملل کشورهای عضو اکو در فرآیند منطقه‏گرایی. دانش و توسعه، تابستان، 6(20)، 11-42. SID. https://sid.ir/paper/75707/fa
حسینی، م. ع. (1390). توسعة تجارت ایران با سازمان همکاری شانگهای، موسسة مطالعات ‌و پژوهش‌های بازرگانی، 150
راسخی، سعید، و حسینی، میرعبداله. (1396). ارزیابی همگرایی اقتصادی منطقه‏ای حوزه‏ی دریای خزر. مطالعات اوراسیای مرکزی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، بهار و تابستان، 10(1 )، 67-83. SID. https://sid.ir/paper/151287/fa
رحمانی، میترا. (1384). برآورد توان بالقوة تجارت ایران در گروه هشت (D-8). پژوهشنامه بازرگانی، 9(36)، 185-211. SID. https://sid.ir/paper/368341/fa
مبارک، اصغر. (1401). بررسی اثرات فساد اقتصادی و ثبات قوانین بر شاخص توسعة انسانی در کشورهای گروه هشت و هفت. همایش ملی ارتقای شفافیت. SID. https://sid.ir/paper/1030960/fa
نجارزاده، رضا، و مهدوی راسخ، الهام. (1389). بررسی تأثیر جهانی شدن بر توزیع درآمد در کشورهای عضو گروه دی هشت. پژوهشنامه بازرگانی، 14(54)، 87-109. SID. https://sid.ir/paper/7509/fa
مرادی حقیقی، فائزه؛ میرعبداله، حسینی ‌و مهران، نصیرزاد (1402). منطقه‌گرایی ایران با سازمان همکاری شانگهای در مقایسه با اتحادیة اقتصادی اوراسیا، دوفصلنامة مطالعات اقتصاد سیاسی ‌بین‌الملل، 6(1)، شهریور، 257-286. Doi: 10.2216/IPES.2023.8578.1531.
Hurrell, Andrew (1995). Regionalism in Theorical Perspective, Oxford University Press, pp.39-45.
Walter, Andrew (1999). Regionalism, Globalization, and World Economic Order, Oxford, Oxford University Press, p. 78.
Asia-Pacific Countries Near Agreement on Trade, (1994). New York Times, 15 Nov, p.1.
Cable Vincent (1994). Trade Blocs: The Future of Regional Integration, Londen: Royal Institute
Ballam, David (1999). Agricultural Trade Policy, in Brain Hocking and Steven M. Guire, London, Routledge, pp. 52-66.
Friedrich List (1966). Political and Cosmopolitical Economy, in the National System of Political Economy, New York, Augusts M. Kelley, Reprints of Economics Classic.
Jacob E. Cooke, Ed. (1964). The Reports of Alexander Hamilton, New York, Harper & Row.https://www.wto.org/english/tratop_e/region_e/region_e.htm
Taylor, Paul (1993). International Organization in the Modern World, the Regional and Global Process, London: Printing, p.7.
Krugman, Poul (1998). Strategic Trade Policy and the New International Economics, Cambridge, MA, MIT press.
Richard Gibb (1994). Regionalism in the World Economy, Chichester: John Willey and Sons, pp. 7-23.
Gilpin, Robert (1987). Political Economy of International Relations, Princton, NJ, Princton University Press, pp. 3-33.
Robert Kuttner (1991). the End of Lassez-Fair, New York, Knopf, p. 157.
Stefano Ann Lenway (1985). The Politics of U.S International Trade, Protection, Expansion and Escape, Maysh field, MA, Pittman Publishing.
Strange, Susan (1988). States and Markets: An Introduction to International Political Economy, New YORK: Blackwell.
U.S Plans Expanded Trade Zone, (1994). New York Times, 4 Feb, p.1.
Will Treaty Give U.S Global Edge?, (1993). Christian Science Monitor, 17 Nov, p. 30.
Almasi, H. (2012). Investigating status of developing eight (D8) countries' macroeconomic indices in line with developing economic cooperation with Iran. African Journal of Business Management, 6(20), 6166.
Asian Development Bank (2022), Integration Indicators technical notes, https://aric.adb.org› integration indicators technotes
Barry, Donald and Ronald C. Keith (1999). Regionalism, Multilateralism, and the Politics of Global Trade. Vancouver: UBC Press.
Bernard Hoekman and Maurice Schiff (2002). Benefiting from Regional Integration, Development, Trade and the WTO, (Washington, D.C: The World Bank), p.553.
Flach, L., Hildenbrand, H. M., & Teti, F. (2021). The regional comprehensive economic partnership agreement and its expected effects on world trade. Inter-economics, 56, 92-98.
Harmsen, Richard and Leidy, Michael (1994). Regional Trading Arrangements, The Uruguay Round and Beyond, Background Papers II. https://www.trademap.org/Country_SelProductCountry _TS.aspx?nvpm.
International Monetary Fund (IMF) (1998-2022). Direction of Trade Statistics Year book, Washington: International Monetary Fund Publications. (http://www. IMF.Org)
Melo, James (1992). The New Regionalism in Trade Policy, The World Bank.
Özçalık, M., Erkan, B., & Bozduman, E. T. (2021). ANALYSIS OF INTRA-INDUSTRY TRADE IN DEVELOPING (D8) COUNTRIES.