پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

عوامل ژئوپلیتیکی نفوذ و محدود سازی داعش در منطقه خاورمیانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموختة کارشناسی ارشد رشتة روابط بین الملل، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.
چکیده
یکی از مناطق مهمی که به صورت ساختاری مرکز نفوذ ابرقدرت‏های مدعی بوده، منطقة خاورمیانه است که کنش‏ها و پویش‏های برخاسته از این مسئله نیز با سیری گسترشی روبه‏رو بوده است و از جملة این کنش‏ها ظهور داعش است. شرایط پیش‏آمده از ناآرامی‏ها‏ی منطقه ‏ای، بروز خلأ قدرت و امنیت در سطح منطقه، رقابت‏های ژئوپلیتیک قدرت‏های منطقه ‏ای و بازیگری قدرت‏های فرامنطقه ‏ای زمینه‏ های شکل‏ گیری و گسترش دامنة نفوذ گروه داعش را فراهم نموده است. این گروه به دلیل عوامل ژئوپلیتیکی نمی‏تواند در درازمدت قادر به حفظ بقای خود باشد، اما از طرفی دیگر شناخت فعالیت‏های سازمان‏دهی شدة این گروه نیز واجب و ضروری است. زیرا حضور داعش در منطقة غرب آسیا و در سرزمین‏های همجوار ایران با وجود حمایت ‏های بی ‏دریغ برخی از قدرت‏های فرامنطقه ‏ای به‏ عنوان یکی از رخدادهای مهم حائز اهمیت است. گروه تکفیری داعش سعی دارد با گسترش کنش‏های سیاسی خود از طریق تأثیرات ژئوپلیتیک‏، حکومت ایدئولوژیک خود را در منطقة خاورمیانه مهیا نماید. این گروه تروریستی با اقدامات انحصارگرایانه و ایدئولوژیکش برای مبارزه با هویت ملی، جامعه را قطب‏ بندی کرده و امنیت را مختل می‏کند. ذکر این نکته ضروری است که در منطقة خاورمیانه ایجاد هرگونه بحرانی هم می‏تواند کشورهای منطقه و هم سیستم بین المللی را وادار به واکنش نماید. لذا این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی تدوین گردیده در پی یافتن مهم‏ترین عوامل ژئوپلیتیک ظهور داعش، تداوم فعالیت، و یا محدود شدن فعالیت آن در منطقه خاورمیانه است.
کلیدواژه‌ها

ابراهیمی، نبی الله (1389)، چشمانداز روابط کشورهای عرب با عراق جدید، فصلنامه مطالعات راهبردی،13(1)،150-123،  20.1001.1.17350727.1389.13.47.5.2
اردم، نیلوفر، امام جمعه‌زاده، سیدجواد، گودرزی، مهناز (زمستان 1398)، حمایت از داعش و موازنه در برابر ایران (2018-2014)، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره9(35) 172-145. https://www.magiran.com/p2405774
بصیری، محمد علی (1396)، بررسی علل و عوامل شکل‌گیری داعش، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 47(3)570-553. SID. https://sid.ir/paper/109983/fa
پارسایی، اسماعیل، حافط نیا، محمدرضا، احمدی پورریال زهرا، سجادپور، سید محمد کاظم (1398)، شناسایی عوامل ژئوپلیتیک موثر در سیاست خارجی ، مجله جغرافیا و نوسعه ناحیهای،17(2)،1-44https://doi.org/10.22067/geography.v16i1.55301.
تاجیک، هادی، عالیشاهی، عبدالرضا، مجیدی‌نژاد، سیدعلی (1393)، گفتمان حاکم بر شکل‌گیری و فعالیت‌های داعش بر اساس نظریات اسپرینگز تیلی، فصلنامه آفاق امنیت، 7 (23)، 285-275. 01234656778
توکلی، سعید (1393)، القاعده و داعش، افتراقات و تشابهات، فصلنامه آفاق امنیت، 7 (23)،195-151 20.1001.1.25381857.1393.7.23.6.
حاجی یوسفی، امیر محمد، حسبن زاده، علیرضا (1397) شکنندگی دولت و نابه سامانی جانعه در عراق بستری برای بحران امنیتی ظهور و گسترش داعش ، فصلنامه آفاق امتیت ، 11، (38).67-35.
حافظ نیا، محمدرضا، احمدی پور،زهرا، بویه چمرا (1391)، تبیین عوامل موثر بر شکلگیری قلمروهای ژیوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران ، پزوهش نامه ایرانی سیاست بین الملل ،(1)،49-26. .https://doi.org/10.22067/jipr.v1391i1.27016
داوند، محمد، سام‌دلیری، کاظم (1401)، تهدیدات گروه تروریستی- تکفیری داعش در محیط پیرامونی جمهوری اسلامی ایران تا 1404 (مطالعه موردی: عراق)، فصلنامه علمی امنیت ملی، 12(45)207- 238..20.1001.1.33292538.1401.12.45.7.0
درج، حمید، نورانی بنام، کاظم (1401)، تلاش راهبردی جمهوی اسلامی ایران برای حذف داعش از معادلات عراق و سوریه، پژوهش های جغرافیای انسانی، ۵۴، (1)، 93-67. 10.22059/JHGR.2020.306175.1008142
رجبی، سهیل (1391)، واکاوی جایگاه و نقش استراتژیک سوریه در مناسبات منطقهای و بین المللی ، فصلنامه پانزده خرداد، 3  (34) 123-85. https://www.noormags.com/view/fa/articlepage/995930
رحیمی‌مقدم، فائزه، عباس‌زاده‌فتح‌آبادی، مهدی (1402)، تحلیل تکنیک‌های رسانه‌ای قدرت محور داعش(مطالعه موردی: مجله‌های دابق و رومیه)، دو فصلنامه علمی دانش سیاسی، 1(37)124-105.  10.30497/PKN.2023.242901.2960
ساداتی‌نژاد، سیدمهدی (1395)، نقش ایالات متحده آمریکا در شکل‌گیری جریان‌های افراطی در جهان اسلام (مطالعه موردی القاعده و داعش)، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، 12(7)،143-123. https://sid.ir/paper/267177/fa
سام‌دلیری، کاظم، داوند، محمد (1399)، الگوهای رفتاری گروه تکفیری- تروریستی داعش در حوزه دفاعی-امنیتی ج.ا.ایران تا1404، فصلنامه علمی امنیت ملی، 10(36)،408-377. 20.1001.1.33292538.1399.10.36.12.3
سیفی، عبدالمجید، پورحسن، ناصر (1397)، داعش و پدیداری موازنة تهدید در روابط ایران و عراق، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل‌، 11 (41)، 63-37. https://sanad.iau.ir/ar/Journal/prb/Article/1066419/FullText
شریعتی، شهروز، وکیلی، بهنام، قربانی‌شیخ‌نشین، ارسلان (زمستان 1399)، نشانگان پیدایش موج پنجم تروریسم بین‌المللی در غرب آسیا، فصلنامه علمی امنیت ملی، 10، (38)، 34-7.  20.1001.1.33292538.1399.10.38.1.6
شمس دولت ابادی، محمود رضا، عسگری، مهدی (1398)، تاثیر ژئوپلتیک سوریه بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در مواجه با رژیم صهیونیستی، فصلنامه امنیت ملی، 9(33)،52-25.  20.1001.1.33292538.1398.9.33.2.0
شمولی، همت‌اله، بصیری، محمدعلی (1397)، تبیین آینده پژوهانه تاثیر رفتار گروه‌های تکفیری بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران(2018-2028م)، فصلنامه آفاق امنیت، 11(39)،163-135. 20.1001.1.25381857.1397.11.39.5.2
صالحی، سید جواد، مرادی‌نیاز، صالح (1395)، بنیادگرایی اسلامی داعش و القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی،  دو فصلنامه علمی پژوهشی جامعه شناسی سیاسی جهان اسلام، 4(1)، 110-85.  20.1001.1.22520732.1395.4.8.4.5
عباس زاده فتح آبادی، مهدی (1388)، بنیادگرایی اسلامی و خشونت(با نگاهی بر القاعده)، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 39(4)، 128-109.، https://sid.ir/paper/110575/fa
عراقچی، سید عباس، جوزانی کهن، شاهین (1396)، بهره برداری داعش از فضای مجازی ، فصلنامه روابط خارجی ، 9 (1)، 175-141. 20.1001.1.20085419.1396.9.1.5.6
قاسمی، فائزه، شجاع، مرتضی ( 1396)، بررسی مقایسه‌ای در راهبرد رسانه‌ای القاعده و داعش، فصلنامه مطالعات ملی، 18(71)، 104-87. https://sid.ir/paper/502166/fa
کریمیپور، یدالله، حیدری، جهانگیر (1398)، تحلیل عناصر و رفتارهای ژئوپلیتیک موثر بر محدودسازی و سد نفوذ کنشهای منطقهای داعش، مجله تفسیر سیاسی، 1(2)، 45-21. https://civilica.com/doc/1352034
گل کرمی، عابد (1403)، تبیین ژئوپلیتیک اقتصاد مواد مخدر بر امنیت جمهوری اسلامی ایران،1(1)،22-75. HTTP://DOI.ORG/10.22.34/NRPG.1.1.6
مبینی‌کشه، زهرا، طالعی‌حور، رهبر (1400)، کودکان داعش و امنیت بین‌الملل، فصلنامه علمی امنیت ملی، 11(39)، 466-431.  20.1001.1.33292538.1400.11.39.15.9
محبوبی، قربانعلی، شهوند، شهراد، عظیم زاده، جعفر (1393)، حضور نیروهای نظامی خارجی در افغانستان و گسترش افراطگرایی فرقهای در پاکستان (۲۰۱۱-۲۰۰۱)، فصلنامه علمی-پژوهشی جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام ، 2(5)، 30-1 ، 10.22070/IWS.2014.237
مصلینژاد، عباس (1395)، ظهور داعش و آینده امنیت عراق، فصلنامه ژئوپلیتیک،11(40)،31-1  20.1001.1.17354331.1394.11.40.1.8
میری، مجتبی، نوذری، میثم (1397)، نقش و جایگاه احزاب و گروههای شیعه در عراق با تاکید بر همگرایی با ایران، پژوهشگاه اندیشه معاصر ، 1(1)، 116-99 ، http://noo.rs/brCGA
نوربخش، یونس، مهدی‌زاده، منصوره (1394)، ایدئولوژی جریان داعش و دلایل تاریخی اجتماعی گرایش به آن، 22(2)، 262-239.  10.22059/JSR.2016.57042
نویدی نیا، فرزاد، گودرزی، مهناز (1399)، جایگاه منطقهای ایران و عربستان و ایران در دورة پساداعش، فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام ، 10(1)، 26-1. 20.1001.1.23222980.1399.10.1.1.2
واثق، محمود، احمدی، سید عباس، حافظنیا ، محمدرضا، عیسی نژاد، سید محمد (1396)، تبیین معرفت شناختی از مفهوم و ماهیت ژئوپلیتیک ، مجله پژوهش های جغرافیای سیاسی2(2)، 85-65. https://doi.org/10.22067/pg.v2i8.70362
والتز، رایش (1381)، ریشه‌های تروریسم، ترجمه حسین محمدی نجم، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دانشکده فرماندهی و ستاد دوره عالی جنگ. 9789645935502
Abu Khalil, As ad (2014),Isis and al-Qaeda: similarities and differences, at: http://english.al-akhbar.com/node/21352.
Berisa, Hatida,joner, Katrina, Barisic, Lgor(2016),the infiuence of Islamic state one the global security ,Jourhal ofliberty and international Affairs /vol1/supp1.
Hashim,Ahmeds, Decamber(2014), policy Report farom al-qaida afflliate to the rise of the Islamic caliphate:the evolution of the Islamic state of Iraq and syria(ISIS),Millitary studies in stitute of Defence ---and strategic studies ,(lDss). S.Rajaratnam school of inter national staudies(Rsls), Nanyang Thechnological university Singapore.
Jamet,Chloe,spring(2021), under The supervision of professors Agnes Levallois and lus Batignessciencespo, The impact of lsls on Muslim countries.
Lister, charles(2017), AL-Qaeda versus lsls competing kinadist Brands in the Middle East,Middle East institate counterterrpvism series.
Liu,eric (2015),alqaedea electronic a sleeping dog ? areport by the critical thereats progect of the American enterpkise in stiute.
Rasheed, Adil,September(2022), Terro ristGroups(ALQaede and ISI)And counter   Terrorisn,research and in formation division parliament library and reference resercn, documentation andin formation service(larrdis).
Stanicek, Branislav,September(2021), Jihadist networks in sub- saharan Africa orgins, patterns and responses, with Mathilde Betant Rasmussen Members mussenservice, EPRS/European parliamentary Research Scwice.