پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پیامدهای سیاسی و امنیتی مناقشة آبی زاینده‌رود در استان‌های همجوار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
تغییر اقلیم حوزة آبی زاینده‌رود و به ‌تبعِ آن، کم‌آبی زاینده‌رود در طی سال‌های اخیر، سه استان اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان را درگیر تنش کرده است. نگاه قومی- محلی مدیران و سیاست‌گذاران هر یک از این استان‌ها سبب شده است که نه‌تنها تبعات بحران زاینده‌رود کاهش پیدا نکند و خطر مدیریت نشود، بلکه ریسک بحران آب را افزایش داده است. بدین‌ترتیب، ضرورت دارد که ابعاد اجتماعی و سیاسی بحران آب زاینده‌رود، موردپژوهش جدی قرار گیرد. این پژوهش، با روش توصیفی- تحلیلی و جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت اسنادی- کتابخانه‌ای، استفاده از منابع اینترنتی و همچنین استفاده از مصاحبه با نخبگان دانشگاهی و اجرایی برای تکمیل داده‌ها انجام شده است. در این راستا، پژوهش حاضر به دنبال تبیین پیامدهای امنیتی و سیاسی کم‌آبی زاینده‌رود در استان‌های مشروب از آب آن است. یافته‌های پژوهش در پاسخ به این سؤال که «مدیریت بحران آب زاینده‌رود چه تأثیری بر تنش‌های سیاسی و امنیتی در سه استان اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان داشته است؟» نشان می‌دهد که نه‌تنها بحران آب زاینده‌رود، مدیریت نشده است، بلکه تصمیمات، سیاست‌گذاری‌ها و اقدامات انجام‌شده در مواجهه با بحران کم‌آبی زاینده رود، ریسک را در سه استان اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان افزایش داده است و بسترساز تنش‌های سیاسی و امنیتی در این حوزه‌ها شده است. از این‌رو، ضرورت دارد سیاستمداران، تصمیم‌گیرندگان و سیاست‌گذاران برای کاهش ریسک حاصل از بحران آب، دست از مدیریت سنتی و فنی منابع آبی بکشند و فرایند مشارکتی و جامع مدیریت آب را در دستور کار قرار دهند.
کلیدواژه‌ها

امامی، سید نعیم (1391)، «چالش‌های زمین‌شناختی پروژه‌های انتقال آب بین حوزه‌ای مطالعات موردی: طرح انتقال آب بهشت‌آباد به فلات مرکزی»، همایش ملی انتقال آب بین حوضه‌ای (چالش‌ها و فرصت‌ها)، دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد.
بری، جان (1380)، محیط‌زیست و نظریة اجتماعی، ترجمة حسن پویان و نیره توکلی، انتشارات محیط‌زیست.
جلائی پور، حمیدرضا (1397)، «ایران، جامعه در آغوش خطر»، در دست انتشار.
جواهر کلام، علی (1348)، جغرافیای تاریخی اصفهان و جلفا، انتشارات ابن‌سینا، چاپ دوم.
‏حسینی، محمود (1392)، «ریشه‏شناسی بحران آب در اصفهان»، مجله چشم‌انداز ایران، مصاحبه با استاندار سابق استان اصفهان، کد مطلب: 22111، 31/4/1392، شماره 87.
شفقی، سیروس (1381)، جغرافیای اصفهان، انتشارات دانشگاه اصفهان -324.
صدیقه نصری (1394)، مطالعه رابطة میان سیاست‌های توسعة پایدار، عدالت محیط زیستی و امنیت ملی با تکیه‌بر مدیریت منابع آب در ایران، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تهران.
صمدی بروجنی، حسین (1390)، ریشه‏های علل بحران کم‌آبی در زاینده‌رود، نشر بی‌جا، بی‌نا.
صمدی بروجنی، حسین (1391)، «طرح انتقال آب بهشت‌آباد به فلات مرکزی از منظر قوانین و مقررات، همایش ملی انتقال آب بین حوضه‌ای (چالش‌ها و فرصت‌ها)»، دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد ص 150-167.
قاسمی، محمدعلی (1388)، «جامعة ریسک و اهمیت آن برای جامعة مخاطره‌آمیز»، فصلنامة مطالعات راهبردی، سال دوازده شماره 45 ص 27-47.
مختاری هشمی، حسین (1392)، «هیدروپلیتیک ایران؛ جغرافیای بحران آب در افق سال 1404»، فصلنامه ژئوپلیتیک – سال نهم، شماره سوم پاییز 1392 ص 83-49.
مختاری هشی، حسین و مصطفی قادری حاجت (1387) «هیدروپلیتیک خاورمیانه در افق سال 2025 میلادی، مطالعه موردی، حوضه‌های دجله و فرات، رود اردن ورود نیل»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال چهارم، شماره اول، تهران، ص 109 -90.
مختاری، داریوش (1393)، «سرزمین، ملت-دولت ایران از ابر بحران فرونشست آبخوان‌ها»، فصلنامه مدیریت آب، سال سوم شماره 4ص 57 - 81.
معموری، علی و کاظمی، آصف (1390)، «نقش اسرائیل در بحران آب خاورمیانه»، فصلنامه علمی –تخصصی سخن تاریخ. شماره 12، بهار، ص 121- 149.
موسوی، شکر خدا (1393)، «عدالت زیست‌محیطی و مشکل توزیع منصفانة منابع آب در استان خوزستان»، مجلس شورای اسلامی.
مهکویی، حجت و همکاران (1393)، «تهدیدات زیست‌محیطی در کشورهای منطقة ژئوپولوتیک خلیج‌فارس با تأکید بر بحران منابع آب»، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال چهارم، شماره 1ص133-143.
وﻻﻳﻲ، ﻋﻴﺴﻲ (1384)، «اﻟﮕﻮﻫﺎی رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﻃﺒﻴﻌﺖ (ﻣﺤﻴﻂ، زﻳﺴـﺖ) از دﻳـﺪﮔﺎه ﻗـﺮآن و ﺳـﻨﺖ»، پایان‌نامۀ دﻛﺘﺮی رﺷﺘﺔ ﻋﻠﻮم ﻗﺮآن و اﺣﺎدﻳﺚ، داﻧﺸﮕﺎه آزاد واﺣﺪ ﻋﻠﻮم و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت.
هنر فر، لطف‌الله (1383)، اصفهان، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
بک، اولریش.(1388) جامعه در مخاطره جهانی.ترجمه محمدرضا مهدی زاده،چاپ اول.تهران:انتشارات کویر.
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، (8/9/1392)، شماره: 13920908000549.
خبرگزاری فارس، (8/9/1392)، کد خبر: 80927931 (3681512).
سایت خبری تحلیلی الف، (28/1/1393)، پنجشنبه ۲۸ فروردین ۱۳۹۳ کد مطلب: 223110
http://www.opinion-internationale _29197. html
http://homapress. ir/fa/news/2072/.
http://hoornews. com/1395/09/15/.
http://isfahancity. Blogfa.
http://rahyabnews. com/fa/news/121730/.
http://www. asriran. com/fa/news/496536/.
http://www. asriran. com/fa/news/526524/.
http://www.bbc.persian/.
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920924000735.
http://www.irandeserts.com.
http://www. parsine.com/fa/news/184720/.
http://www.salamatnews.com/news/205947/.
http://www. salamatnews.com/news/207818/.
http://www.tabnak.ir/fa/news/460129/.
 www.qudsonline.ir.
Heinz, W.R. (2002). "Self-Socialization and Post-Traditional society", in Settersten, R.A. & Owens, T.J. (Eds). New frontiers in socialization, vol. 7, Oxford: JAI.
Turner, B.S. (2006). The cambridge dictionary of sociology, Cambridge University Press.