پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پیامدهای سیاسی و امنیتی مناقشة آبی زاینده‌رود در استان‌های همجوار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
تغییر اقلیم حوزة آبی زاینده‌رود و به ‌تبعِ آن، کم‌آبی زاینده‌رود در طی سال‌های اخیر، سه استان اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان را درگیر تنش کرده است. نگاه قومی- محلی مدیران و سیاست‌گذاران هر یک از این استان‌ها سبب شده است که نه‌تنها تبعات بحران زاینده‌رود کاهش پیدا نکند و خطر مدیریت نشود، بلکه ریسک بحران آب را افزایش داده است. بدین‌ترتیب، ضرورت دارد که ابعاد اجتماعی و سیاسی بحران آب زاینده‌رود، موردپژوهش جدی قرار گیرد. این پژوهش، با روش توصیفی- تحلیلی و جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت اسنادی- کتابخانه‌ای، استفاده از منابع اینترنتی و همچنین استفاده از مصاحبه با نخبگان دانشگاهی و اجرایی برای تکمیل داده‌ها انجام شده است. در این راستا، پژوهش حاضر به دنبال تبیین پیامدهای امنیتی و سیاسی کم‌آبی زاینده‌رود در استان‌های مشروب از آب آن است. یافته‌های پژوهش در پاسخ به این سؤال که «مدیریت بحران آب زاینده‌رود چه تأثیری بر تنش‌های سیاسی و امنیتی در سه استان اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان داشته است؟» نشان می‌دهد که نه‌تنها بحران آب زاینده‌رود، مدیریت نشده است، بلکه تصمیمات، سیاست‌گذاری‌ها و اقدامات انجام‌شده در مواجهه با بحران کم‌آبی زاینده رود، ریسک را در سه استان اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان افزایش داده است و بسترساز تنش‌های سیاسی و امنیتی در این حوزه‌ها شده است. از این‌رو، ضرورت دارد سیاستمداران، تصمیم‌گیرندگان و سیاست‌گذاران برای کاهش ریسک حاصل از بحران آب، دست از مدیریت سنتی و فنی منابع آبی بکشند و فرایند مشارکتی و جامع مدیریت آب را در دستور کار قرار دهند.
کلیدواژه‌ها

امامی، سید نعیم (1391)، «چالش‌های زمین‌شناختی پروژه‌های انتقال آب بین حوزه‌ای مطالعات موردی: طرح انتقال آب بهشت‌آباد به فلات مرکزی»، همایش ملی انتقال آب بین حوضه‌ای (چالش‌ها و فرصت‌ها)، دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد.
بری، جان (1380)، محیط‌زیست و نظریة اجتماعی، ترجمة حسن پویان و نیره توکلی، انتشارات محیط‌زیست.
جلائی پور، حمیدرضا (1397)، «ایران، جامعه در آغوش خطر»، در دست انتشار.
جواهر کلام، علی (1348)، جغرافیای تاریخی اصفهان و جلفا، انتشارات ابن‌سینا، چاپ دوم.
حسینی، محمود (1392)، «ریشهشناسی بحران آب در اصفهان»، مجله چشم‌انداز ایران، مصاحبه با استاندار سابق استان اصفهان، کد مطلب: 22111، 31/4/1392، شماره 87.
شفقی، سیروس (1381)، جغرافیای اصفهان، انتشارات دانشگاه اصفهان -324.
صدیقه نصری (1394)، مطالعه رابطة میان سیاست‌های توسعة پایدار، عدالت محیط زیستی و امنیت ملی با تکیه‌بر مدیریت منابع آب در ایران، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تهران.
صمدی بروجنی، حسین (1390)، ریشههای علل بحران کم‌آبی در زاینده‌رود، نشر بی‌جا، بی‌نا.
صمدی بروجنی، حسین (1391)، «طرح انتقال آب بهشت‌آباد به فلات مرکزی از منظر قوانین و مقررات، همایش ملی انتقال آب بین حوضه‌ای (چالش‌ها و فرصت‌ها)»، دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد ص 150-167.
قاسمی، محمدعلی (1388)، «جامعة ریسک و اهمیت آن برای جامعة مخاطره‌آمیز»، فصلنامة مطالعات راهبردی، سال دوازده شماره 45 ص 27-47.
مختاری هشمی، حسین (1392)، «هیدروپلیتیک ایران؛ جغرافیای بحران آب در افق سال 1404»، فصلنامه ژئوپلیتیک سال نهم، شماره سوم پاییز 1392 ص 83-49.
مختاری هشی، حسین و مصطفی قادری حاجت (1387) «هیدروپلیتیک خاورمیانه در افق سال 2025 میلادی، مطالعه موردی، حوضه‌های دجله و فرات، رود اردن ورود نیل»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال چهارم، شماره اول، تهران، ص 109 -90.
مختاری، داریوش (1393)، «سرزمین، ملت-دولت ایران از ابر بحران فرونشست آبخوان‌ها»، فصلنامه مدیریت آب، سال سوم شماره 4ص 57 - 81.
معموری، علی و کاظمی، آصف (1390)، «نقش اسرائیل در بحران آب خاورمیانه»، فصلنامه علمی تخصصی سخن تاریخ. شماره 12، بهار، ص 121- 149.
موسوی، شکر خدا (1393)، «عدالت زیست‌محیطی و مشکل توزیع منصفانة منابع آب در استان خوزستان»، مجلس شورای اسلامی.
مهکویی، حجت و همکاران (1393)، «تهدیدات زیست‌محیطی در کشورهای منطقة ژئوپولوتیک خلیج‌فارس با تأکید بر بحران منابع آب»، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال چهارم، شماره 1ص133-143.
وﻻﻳﻲ، ﻋﻴﺴﻲ (1384)، «اﻟﮕﻮﻫﺎی رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﻃﺒﻴﻌﺖ (ﻣﺤﻴﻂ، زﻳﺴـﺖ) از دﻳـﺪﮔﺎه ﻗـﺮآن و ﺳـﻨﺖ»، پایان‌نامۀ دﻛﺘﺮی رﺷﺘﺔ ﻋﻠﻮم ﻗﺮآن و اﺣﺎدﻳﺚ، داﻧﺸﮕﺎه آزاد واﺣﺪ ﻋﻠﻮم و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت.
هنر فر، لطف‌الله (1383)، اصفهان، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
بک، اولریش.(1388) جامعه در مخاطره جهانی.ترجمه محمدرضا مهدی زاده،چاپ اول.تهران:انتشارات کویر.
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، (8/9/1392)، شماره: 13920908000549.
خبرگزاری فارس، (8/9/1392)، کد خبر: 80927931 (3681512).
سایت خبری تحلیلی الف، (28/1/1393)، پنجشنبه ۲۸ فروردین ۱۳۹۳ کد مطلب: 223110
http://www.opinion-internationale _29197. html
http://homapress. ir/fa/news/2072/.
http://hoornews. com/1395/09/15/.
http://isfahancity. Blogfa.
http://rahyabnews. com/fa/news/121730/.
http://www. asriran. com/fa/news/496536/.
http://www. asriran. com/fa/news/526524/.
http://www.bbc.persian/.
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920924000735.
http://www.irandeserts.com.
http://www. parsine.com/fa/news/184720/.
http://www.salamatnews.com/news/205947/.
http://www. salamatnews.com/news/207818/.
http://www.tabnak.ir/fa/news/460129/.
 www.qudsonline.ir.
Heinz, W.R. (2002). "Self-Socialization and Post-Traditional society", in Settersten, R.A. & Owens, T.J. (Eds). New frontiers in socialization, vol. 7, Oxford: JAI.
Turner, B.S. (2006). The cambridge dictionary of sociology, Cambridge University Press.