یکی از پایههای پیدایش کشور، ملت است و ملتها فرایند جریان ملتسازی هستند. ملتسازی مرحله تکاملی برای هویتبخشی یک واحد سیاسی است. در جریان ملتسازی، اقوام ضمن حفظ بخشی از هویتهای معنوی و آیینی خود، در پیدایش مفهومی فراگیر و در یک فضای گستردهتر مشارکت میکنند و قلمرو ملی را پدید میآورند. عملکرد حکومت به عنوان سازماندهنده و مدیریتکننده سرزمین در قوام فرایند ملتسازی تعیین کننده است. هر اندازه عملکرد مثبتی داشته باشد، اقوام در مسیر مرکزگرایی هستند؛ در غیر این صورت در مسیر مرکزگریزی حرکت خواهند کرد. ایران یکی از کشورهایی است که اقوام تشکیلدهنده آن متنوع هستند. مشارکت اقوام ایرانی در پایداری کشور یک ویژگی مثبت برای آنها بوده است؛ اما به دلیل فراگیر نشدن توسعه و عدالت، اکنون در مواردی شاهد بروز مرکزگریزی در میان برخی از اقوام هستیم. مشکل مرکزگریزی در اقوام ایرانی، چالشی است که قوام ملتسازی را تهدید میکند و موضوع این پژوهش است. یافتههای این پژوهش که از نوع تحلیلی-علی است، و به شیوه کتابخانهای و با استفاده از مدل سوات انجام شده، تأکید دارد که مرگزکریزی اقوام ایرانی از عملکرد حکومت تأثیر میپذیرد. عدم تحقق برنامههای توسعه، گسترش رفاه و عدم بازتولید عدالت از مهمترین علتهای مرکزگریزی در میان اقوام ایرانی بوده است.
