پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

تحلیل و ارزیابی مرکزگریزی اقوام ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو علمی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
یکی از پایه‌های پیدایش کشور، ملت است و ملت‌ها فرایند جریان ملت‌سازی هستند. ملت‌سازی مرحله تکاملی برای هویت‌بخشی یک واحد سیاسی است. در جریان ملت‌سازی، اقوام ضمن حفظ بخشی از هویت‌های معنوی و آیینی خود، در پیدایش مفهومی فراگیر و در یک فضای گسترده‌تر مشارکت می‌کنند و قلمرو ملی را پدید می‌آورند. عملکرد حکومت به عنوان سازمان‌دهنده و مدیریت‌کننده سرزمین در قوام فرایند ملت‌سازی تعیین کننده است. هر اندازه عملکرد مثبتی داشته باشد، اقوام در مسیر مرکزگرایی هستند؛ در غیر این صورت در مسیر مرکزگریزی حرکت خواهند کرد. ایران یکی از کشورهایی است که اقوام تشکیل‌دهنده آن متنوع هستند. مشارکت اقوام ایرانی در پایداری کشور یک ویژگی مثبت برای آنها بوده است؛ اما به دلیل فراگیر نشدن توسعه و عدالت، اکنون در مواردی شاهد بروز مرکزگریزی در میان برخی از اقوام هستیم. مشکل مرکزگریزی در اقوام ایرانی، چالشی است که قوام ملت‌سازی را تهدید می‌کند و موضوع این پژوهش است. یافته‌های این پژوهش که از نوع تحلیلی-علی است، و به شیوه کتابخانهای و با استفاده از مدل سوات انجام شده، تأکید دارد که مرگزکریزی اقوام ایرانی از عملکرد حکومت تأثیر میپذیرد. عدم تحقق برنامه‌های توسعه، گسترش رفاه و عدم بازتولید عدالت از مهم‌ترین علت‌های مرکزگریزی در میان اقوام ایرانی بوده است.
کلیدواژه‌ها

احمدیپور، زهرا و همکاران (۱۳۸۹) تحلیل قومیت و هویت قومی در ایران جهت امنیت پایدار، فصلنامه علمی-پژوهشی انتظام اجتماعی، ۲ (1)، ۶۲-۳5.
امیری، علی (۱۴۰۰) تحلیل پراکنش نیروهای مرکزگرا و مرکزگریز در استان کرمانشاه، جغرافیا و توسعه، ۱۹(۶۴)، ۲۳۷-۲۶۴.
باصری، بیژن (۱۴۰۲)، ارزیابی وضعیت نابرابری در استانهای ایران: جهتگیریها و دستاوردها، پژوهشهای اقتصادی ایران، ۲۸ (۹۴)، ۲۲۴-۱۷۵.
بخشایشی اردستانی، احمد و همکاران (۱۴۰۰) بررسی واگرایی و همگرایی اقلیتهای قومی و مذهبی در پایداری فرهنگی )مطالعه موردی: مناطق کرد نشین و بلوچ نشین ایران(، فصلنامه توسعه پایدار محیط جغرافیایی، ۳ (۵)، ۱۲۷-۱۴۴.
پناهی سمنانی، محمد (۱۳۷۴) شاه سلطان حسین صفوی تراژدی ناتوانی حکومت، انتشارات کتاب نمونه.
پیشگاهی فرد، زهرا و امیدی‎آوج، مریم (۱۳۸۸) ارتباط بین دراکندگی اقوام ایرانی و امنیت مرزها، فصلنامه ژئوپلیتک، ۵(۱)، ۷۱-۴۸.
حافظنیا، محمدرضا، احمدیپور، زهرا و قادریحاجت، مصطفی (۱۳۸۹) سیاست و فضا، پژوهشکده امیرکبیر.
حافظنیا، محمدرضا (۱۳۹۲) جغرافیای سیاسی ایران، انتشارات سمت.
حسنی، غلامرضا (۱۳۸۸)، روند و فرایند تحولات تاریخی ساختار فرهنگی-اجتماعی اقوام ایرانی با تاکید بر قوم ترکمن، پژوهشنامه علوم اجتماعی، ۳ (۱)، ۱۶۸-۱۵۱.
حسین‌بر، محمدعثمان و ایرندگانی، یونس (۱۳۹۴)، جنبش چپ در بلوچستان ایران در اوایل انقلاب اسلامی، فصلنامه علوم اجتماعی، ۲۵ (۷۰)، ۱۹۸-۱۶۰.
سراج، محسن و باصری، انیسه (۱۴۰۳)، چریکهای فدائی خلق، مساله ملی و غائله گنبد و کردستان، مجله تاریخ ایران، ۱۷ (۲)، ۳۰- ۷.
سلیمی سبحان، محمدرضا و همکاران (۱۳۹۵)، بررسی و تحلیلِ تاریخی عوامل مؤثر بر همگرایی و واگرایی اقوام ایرانی (نمونه پژوهی: قوم کرد)، فصلنامه علمی-ترویجی مطالعات تاریخ انتظامی، ۳ (۸)، ۹۸-۷۵.
سوری، احد و همکاران (۱۴۰۳)، ارائه مدل سازگاری فرهنگی قوم لر در دهه پایانی قرن چهاردهم، فصلنامه مطالعات میان فرهنگی، ۱۹ (۵۸)، ۱۶۶-۱۴۹.
طلوعی، هادی (۱۳۹۵)، رابطه مناسبات قومی و امنیت در استان سیستان و بلوچستان، فصلنامه سیاست، ۳ (۱۰)، ۱۲۲-۱۰۷.
عسگری، محمود و همکاران (۱۳۹۹) ژئوپلیتیک قومیت‎ها در تحولات ژئوپلیتیکی همگرایی و واگرایی غرب آسیا با تأکید بر ج.ا.ایران، فصلنامه محیط راهبردی، ۴ (۱۱)، ۶۴-۲۷.
غلامرضایی، علی (۱۴۰۰)، قومیت گرایی و شکل گیری تهدید ناسیونالیسم قومی در ایران، فصلنامه مطالعات جنگ، ۳(۸)، ۴۹-۳۵.
فتح‎الهی، جمال و همکاران (۱۳۹۶) شکاف توسعه در استان‎های ایران، دو فصلنامه علمی-تخصصی پژوهش‎های اقتصاد توسعه و برنامه‎ریزی، ۶ (۱)، ۹۹-۱۱۸.
فرهودی‌مقدم، محمدرامبد و قوام، عبدالعلی (۱۳۹۹)، دولت ـ ملت‌سازی ابتر، اصلی‌ترین دلیل بحران‌های مداوم در خاورمیانه، فصلنامه علمی مطالعات خاورمیانه، ۲۷ (۳)، ۴۱-۷.
قنبری برزیان، علی و ظهیریکیا، مصطفی (۱۴۰۲)، هویت قومی در جامعه ایرانی: همگرایی یا واگرایی(مرور نظام‌مند مطالعات کمی از ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۱)، دو فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، ۱۴ (۲)، ۲۲۷ تا ۲۵۲.
کاویانی‌راد، مراد (۱۳۸۹)، ناحیه‌گرایی در ایران از منظر جغرافیای سیاسی، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
کمانی، سید محمدحسین (۱۳۹۷) پتانسیلهای همگرایی اقوام ایرانی، کارفرما اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، مجری دانشگاه پیام نور شیراز.
کریمی‌پور، یدالله (۱۳۷۹)، مقدمه‌ای بر ایران و همسایگان، انتشارات جهاد دانشگاهی تربیت معلم.
کریمی‌پور، یدالله و محمدی، حمیدرضا (۱۳۸۸)، ژئوپلیتیک ناحیه‌گرایی و تقسیمات گشوری ایران، نشر انتخاب.
گراوند، قدرت‌الله و همکاران (۱۳۹۷)، تحول مفهومی دو اصطلاح لر و لرستان در منابع تاریخ ایران اسلامی، پژوهش‌نامه تاریخ اسلام، ۸ (۳۱)، ۱۴۵-۱۲۱.
مجتهدزاده، پیروز و عسگری، سهراب (۱۳۹۲) جغرافیای سیاسی و ژئوپولتیک(عمومی و ایران)، دانشگاه پیام نور.
محمدی، شعبان، رضایی، احمد (۱۳۹۸)، بررسی جامعه شناختی گرایش به قومیتگرایی در آذربایجان از منظر پان ترکسیتها، فصلنامه توسعه اجتماعی، ۱۳ (۳)، ۵۶-۲۹.
محمدیان، مهرداد و همکاران(۱۴۰۱)، واکاوی پدیده قومیگرایی؛ ریشه‌ها و پیامدها در مناطق آذری‌نشین، فصلنامه آفاق امنیت، ۱۵ (۵۴)، ۲۵۸-۲۲۹.
نظم‌فر، حسین و همکاران (۱۳۹۷)، بررسی نابرابری‌های توسه در استان‌های کشور در راستای تحقق توسعه پایدار، فصلنامه مجلس و راهبرد، ۲۵ (۹۴)، ۳۳۹-۲۹۷.
نوذری، عزت‌الله (۱۴۰۱) تاریخ اجتماعی ایران، انتشارات خجسته.
وفایی، الهام و همکاران (۱۳۹۷)، ارزیابی رفاه اجتماعی و همگرایی رفاه استانهای ایران برای سنجش توسعه مناطق ایران، فصلنامه مدلسازی اقتصادی، ۱۲ (۳)، ۲۳-۱.
Ahmadypoor, Z. and and et al, (2010) Analysis of ethnicity and ethnic identity in Iran toward stable security, Journal of Social Order, 2(1), 35-62{In Persian].
Amiri, A. (2021) Analysis of Distribution of Centrifugal and Centripetal Forces in Kermanshah Province, geography and Development, 19 (64), 237-264. [In Persian].
Asgari, Mahmoud and et al. (2012) Geopolitics of ethnicities in geopolitical developments of convergence and divergence of West Asia with impact on the Iranian region, Strategic Environment Quarterly, 4(11), 27-64[In Persian].
Bakhshaishi Ardestani, A. and et al. (1400) Study of the Divergence and Convergence of Ethnic and Religious Minorities in Cultural Sustainability (Case Study: Kurdish and Baluchi Regions of Iran), Quarterly Journal of Sustainable Development of Geographic Environment, 3(5), 127-144, [In Persian].
Baseri, B. (2023), Assessing the Status of Inequality in Iranian Provinces: Directions and Achievements, Iranian Economic Research, 28(94), 175-224[In Persian].
Hafeznia, M.R. and et al (2010), Politics and Space, Papoli Publication, Mashad, Iran [In Persian].
Hafeznia, M.R. (2013) Political Geography of Iran, Samt Publications, Tehran, Iran [In Persian].
Hasani, Gh. (2009), The trend and process of historical changes in the cultural-social structure of Iranian ethnic groups with emphasis on the Turkmen ethnic group, Journal of Social sciences, 3(1), 151-168[In Persian].
Hosseinbor, M.o. & Irandegani, y. (2015) The Left Movement in The Early Islamic Revolution in Iranian Baluchestan, Social Sciences, 25(70),160-198[In Persian].
Farhodimoghaddam, M. & Ghavam, A. (2010), Abandoned State-nation building is the main reason for the ongoing crises in the Middle East, Quarterly Journal of Middle East Studies, 27(3), 7-41[In Persian].
Fathollahi, J. and et al (2017), The development gap between Iranian provinces, Bi-Quarterly Scientific-Specialized Journal of Development Economics and Planning Research, 6 (1), 99-118[In Persian].
Ghanbari Barzian, A. & Zahirikia, M. (2023), Ethnic Identity in Iranian Society: Convergence or Divergence (Systematic Review of Quantitative Studies from 2002 to 2022), Iranian Social Bi-Quarterly, 14(2), 227-252[In Persian].
Gholamrezaee, A. (2021), Ethnicity and the Formation of the Threat of Ethnic Nationalism in Iran, Quarterly Journal of War Studies, 3(8) 35-49[In Persian].
Helms, M. M., & Nixon, J. (2010). Exploring SWOT analysis – where are we now? Journal of Strategy and Management, 3(3), 215-251.
Joane, N. (1978), The Conditions of Ethnic Separatism: The Kurds in Turkey, Iran, and Iraq, presented at Seventy-Third Annual Meeting of the American Sociological Association (San Francisco, California, 1-33
Kavianirad, M. (2010), Regionalism in Iran from a geopolitical perspective, Institute for Strategic Studies [In Persian].
Kamani, M.H. (2018), Potentials for convergence of Iranian ethnic groups, Payam Noor University [In Persian].
Karimipour, Y. & Mohammadi, H. (2009), The Geopolitics of Regionalism & Iran’s Administrative Division, Entekhab Publication, Tehran, Iran [In Persian].
Geravand Q. and et al (2018), Conceptual evolution of the two terms "Lur" and "Luristan" in the sources of Iranian Islamic history. islamhistory, 1 (31),121-145 [In Persian].
Mojtahedzadeh, P. & Asgari, S. (2013), Political Geography and Geopolitics, Payam Noor University Publications [In Persian].
Mohammadi, Sh. & Rezaee, A. (2019), The Sociological Study of Ethnocentrism in Iranian Azerbaijan from the Pan-Turkists' Point of View, Quarterly Journal of Social Development, 13(3), 29-56 [In Persian].
Mohammadian, M. and et al (2022), Analysis of the Phenomenon of Ethnicity; Roots and Consequences in Azeri Areas, Security horizons, 15(54), 229-258 [In Persian].
Nazmfar, H. and et al (2018), The Inequality of Development in the Provinces in Order to Achieve Sustainable Development, Majlis & Rahbord, 25(94), 297-339 [In Persian].
Nouzari, E. (2022), Social History of Iran, Khojasteh Publications, Tehran, Iran [In Persian].
Pishgahifard, Z. and Omidi-Avj, M. (2009) The relationship between Iranian ethnic fragmentation and border security, Geopolitics Quarterly, 5(1), 48-71[In Persian].
Saraj, M. & Baseri, A. (2024), The People's Devotion Guerrillas, the National Issue and the Troubles of Gonbad and Kurdistan, History Magazine, 17(24), 7-30 [In Persian].
Panahi-Semnani, M. (1995), Shah Sultan Hussein Safavi: The Tragedy of Government Incompetence, Ketab Nemone Publications, Tehran, Iran [In Persian].
Salimi Sobhan, M.R. and et al (2016), Historical study and analysis of factors affecting the convergence and divergence of Iranian ethnic groups (case study: Kurdish ethnic group), Quarterly Scientific-Promotional Journal of Police History Studies, 3(8), 75-98 [In Persian].
Sori, A. and et al (2024), Presenting a model of cultural adaptation of the Lor people in the last decade of the 14th century, Quarterly Journal of Intercultural Studies, 19(58), 149-166 [In Persian].
Toloee, H. (2016), The Relationship between Ethnic Relations and Security in Sistan and Baluchestan Province, Politics Quarterly Journal, 3(10), 107-122 [In Persian].
Vafaee, E. and et al (2018), Evaluating social welfare and convergence of welfare of Iranian provinces to measure the development of Iranian regions, Quarterly Journal of Economic Modeling, 12(3), 1-23 [In Persian]
Wimmer, A. (2014), Nation Building. A Long-Term Perspective and Global Analysis, European Sociological Review, 1-18