پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

پژوهش های نوین سیاست جغرافیایی

راهبردهای شناختی (بازنمایی ژئوپلیتیکی) ایران در منطقه قفقاز جنوبی (مورد مطالعه جمهوری آذربایجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی، دانشکده. دفاع ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.
2 گروه آموزشی دفاع مقدس، دانشکده. دفاع ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.
3 گروه ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی، دانشکده. دفاع ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
چکیده
با توجه به پیوندهای تاریخی،قومی، مذهبی،زبانی جمهوری آذربایجان با ایران، شناخت دقیق عوامل ژئوپلیتیکی موثر بر تدوین راهبردهای شناختی(بازنمایی‌های ژئوپلیتیکی) ایران در زمینه این کشور امری بسیار حیاتی است. هدف این پژوهش تدوین و تعیین اولویت راهبردهای شناختی(بازنمایی ژئوپلیتیکی) فراروی ایران در منطقه قفقاز جنوبی در مقایس با سایر راهبردهای ژئوپلیتیکی با تأکید بر جمهوری آذربایجان است. روش این پژوهش بر اساس مدل ترکیبی تحلیل استراتژیک SWOT و مدل برنامه ریزی استراتژیک QSPM است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت کاربردی- توسعه‌ای و از نظر روش مطالعه، توصیفی – تحلیلی محسوب می‌شود. روش جمع آوری داده ها به دو روش مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه و مصاحبه) بوده است. تحلیل‌های حاصل از مدل SWOT نشان می‌دهد هرچند که ایران دارای ظرفیت‌های تبدیل شدن به یک بازیگر مهم در قفقاز جنوبی است،اما حضور بازیگران سطوح مختلف با تفکر ژئوپلیتیکی مختص به خود از جمله بازیگران منطقه‌ای و فرا‌منطقه‌ای با بازنمایی‌های ژئوپلیتیکی مختص به خود به عنوان موانع اساسی در راه رسیدن به این هدف می‌باشند. در عین حال جدول اولویت‌بندی راهبردهای انتخاب شده QSPM بیانگر آن است که از میان 4 راهبرد برگزیده، راهبرد‌های شناختی(بازنمایی ژئوپلیتیکی) ایران در منطقه قفقاز جنوبی با تأکید بر جمهوری آذربایجان با نمره جذابیت 12.45 نسبت به دیگر راهبردهای ژئوپلیتیکی ایران در اولویت چهارم قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

آتری‌سنگاری، فاطمه. (2020). «سیاست خارجی ایران در قفقاز جنوبی: هویت و منافع ملی». فصلنامه علوم سیاسی دانشگاه دوستی ملل روسیه دوره ۲۲، شماره ۱، صص. ۳۲–۴۸.
احمدی‌پور، زهرا، و لشکری‌تفرشی، احسان (۱۳۸۹). ژئوپلیتیک دریای خزر. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
پیشگاهی‌فرد، زهرا، و موسوی‌فرد، سید رحمت‌الله (۱۳۸۹). منافع قدرت‌های فرامنطقه‌ای و منطقه‌ای در حوزه ژئوپلیتیکی قفقاز. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
حسن‌بیگی، ابراهیم (۱۳۹۶). مدیریت راهبردی (ویرایش دوم). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
مسرور، امیرحسین، حمزه، فرهاد، و حافظ‌نیا، محمدرضا (۱۴۰۱). مؤلفه‌های جغرافیایی تأثیرگذار بر حوزه ژئوکالچر ایران و جمهوری آذربایجان.
دیوید، فرد آر. (۱۳۸۸). مدیریت استراتژیک (ترجمه علی پارسائیان و سید محمد اعرابی). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
علی‌احمدی، علیرضا، فتح‌الله، مهدی، و تاج‌الدین، ایرج (۱۳۸۲). نگرشی جامع بر مدیریت استراتژیک: رویکردها، پارادایم‌ها، مکاتب، فرایندها، مدل‌ها، تکنیک‌ها و ابزارها. تهران: انتشارات تولید دانش.
حکیم، حمید (۱۴۰۳). تاریخ سیاسی و روابط بین‌الملل در قفقاز. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حریری، رحمان، و فتاحیان، زهرا (۱۴۰۳). ژئوپلیتیک نوظهور، سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران، علل و نمودها. پژوهش‌های نوین سیاست جغرافیایی، (2)، ۱۶۱–۱۷۹.
عباسوف، نامیگ؛ سلیمانوف، امیل ا. (2022). «آذربایجان، اسرائیل و ایران: مثلثی نامتعارف که خاورمیانه شمالی را شکل می‌دهد». سیاست خاورمیانه ، دوره ۲۹، شماره ۱، صص. ۱۳۹–۱۵۳.
کولایی، الهه و خنصاری‌فرد، فهیمه. (1398). «روایت‌های تاریخی و حافظه جمعی: ایجاد هویت یا تشدید منازعات قومی در قفقاز جنوبی». فصلنامه سیاست جهانی، دوره ۸، شماره ۳، صص. ۷۵–۱۰۴.
Ahmadi-Pour, Z., & Lashkari-Tarafshi, E. (2010). Geopolitics of the Caspian Sea. Tehran: Geographical Organization of the Armed Forces. (in Persian)
Aksu,Fulya(2022), Basic Concepts and Historical Development of of Geopolitics, Strategy and Geostrategy, Geoeconomy andGeoculture .
Ali-Ahmadi, A., Fathollah, M., & Tajeddin, I. (2003). A Comprehensive Perspective on Strategic Management: Approaches, Paradigms, Schools of Thought, Processes, Models, Techniques, and Tools. Tehran: Tolid-e Danesh Publications. (in Persian)
Cohene, Frederik (2010), THE CAUCASUS An introduction, This edition published in the Taylor & Francis e-Library, 2010.
David, F. R. (2009). Strategic Management (A. Parsaeian & S. M. Araabi, Trans.). Tehran: Cultural Research Bureau. (in Persian)
Deen, B., Zweers, W., & Linder, C. (2023). The EU in the South Caucasus: Navigating a geopolitical labyrinth in turmoil. Clingendael Institute.
Eldem, T., “Russia’s War on Ukraine and the Rise of the Middle Corridor as a Third Vector of Eurasian Connectivity: Connecting Europe and Asia via Central Asia, the Caucasus, and Turkey”, German Institute for International and Security Affairs,October 28, 2022, Available at https://www.swp-berlin.org/en/publication/russias-war-on-ukraine-and-the-rise-of-the-middle-corridor-as-a-third-vector-of-eurasian-connectivity.
Erdem, C. (2018). The New Geopolitics of the South Caucasus: Prospects for Regional Cooperation and Conflict Resolution. Shireen T. Hunter, ed. Lanham, MD: Lexington Books. 2017. 304 pp. (ISBN-13: 9781498564960). Acta Via Serica, 3(1), 149-151
Hakim, H. (2025). Political History and International Relations in the Caucasus. Tehran: Strategic Studies Research Institute. (in Persian)
Hariri, R., & Fattahian, Z. (2025). Emerging Geopolitics and the Neighborhood Policy of the Islamic Republic of Iran: Causes and Manifestations. New Research in Geographical Politics, 1, 161–179. (in Persian)
Hassan-Beigi, E. (2017). Strategic Management (2nd ed.). Tehran: Organization for Researching and Composing University Textbooks in the Humanities (SAMT). (in Persian)
KOOLAEE, E., & Khansari Fard, F. (2019). Historical Narratives and Collective Memory; Creating identity or intensifying ethnic conflicts in the South Caucasus. World Politics, 8(3), 75-104.
Kouhi-Esfahani, Marzieh(2019), Irans foreign policy in the south Caucasus relation with Azerbaijan ans Armenia(2019), by Routledge.
Kuchins,Andrew C., Mankoff, Jeffrey , Backes,Oliver(2016), Azerbaijan in a Reconnecting Eurasia Foreign Economic and Security Interests.
Kuzio, T., “Mines, Karabakh and Armenia’s crisis”, New Eastern Europe, 16 April 2021. the Topchubashov Center and GEOPOL 21 , (2022)SOUTH CAUCASUS: GLOBAL, GEOPOLITICAL AND SECURITY SIGNIFICANCE GEOPOL21 AND TOPCHUBASHOV CENTER JOINT REPORT
Lacoste, Y. (2003). Rivalries for Territory. In Levy, J. (Ed.) (2001). From Geopolitics to Global Politics. London: Frank Cass.
Lasarre, F., Gonon, E. & Mottet, E. (2016). Manuel de Géopolitique, Enjeux de pouvoir surdes territoires. Paris: Armand Colin.
Masroor, A. H., Hamzeh, F., & Hafeznia, M. R. (2022). Geographical Factors Influencing the Geocultural Sphere of Iran and the Republic of Azerbaijan. (in Persian)
Oguzlu, Tarık,(2020), Modern Theoretical Development of Geopolitics and Strategic Studies
Pishgahi-Fard, Z., & Mousavi-Fard, S. R. (2010). The Interests of Regional and Extra-Regional Powers in the Geopolitical Region of the Caucasus. Tehran: Geographical Organization of the Armed Forces. (in Persian)